Më pak se një muaj ka mbetur deri në Kupën e Botës 2026, por tashmë është bërë e qartë se sa i brishtë mund të jetë edhe turneu më i organizuar global.
Kampi stërvitor i kombëtares së RD Kongos në Kinshasa është anuluar për shkak të shpërthimit të Ebolës në lindje të vendit. Ekipi është detyruar të zhvendosë përgatitjet në Belgjikë, ndërsa autoritetet amerikane kanë kërkuar një periudhë izolimi prej 21 ditësh për delegacionin para hyrjes në SHBA.
Nëse shfaqen simptoma, në skenarin më të keq e gjithë kombëtarja mund të humbasë Kupën e Botës. Ajo që duket si një problem i izoluar është në fakt pjesë e një historie të gjatë: sëmundjet kanë tronditur vazhdimisht sportin, kanë zbrazur stadiumet, shtyrë turnetë, shkatërruar planet e udhëtimit dhe kanë kthyer festivalet e futbollit në zona me rrezik mjekësor.
COVID-19
Pandemia e COVID-19 mbetet ende shumë e freskët në kujtesën e njerëzve. Në fillim të vitit 2020, bota u ndal pothuajse plotësisht. U kuptua qartë se futbolli nuk përbëhet vetëm nga 90 minuta në fushë. Futbolli është një rrjet i tërë aeroportesh, hotelesh, komplekse stërvitore, “fan zones”, qendrash qytetesh, baresh, stacionesh hekurudhore dhe aprovimesh politike.
Më 19 shkurt 2020 u zhvillua ndeshja Atalanta – Valencia në “San Siro”, e vlefshme për fazën e 1/8-ës së Ligës së Kampionëve. Më vonë, kryebashkiaku i Bergamos, Giorgio Gori, e quajti atë takim një “bombë biologjike”. Në stadium ishin të pranishëm 44.236 tifozë.
“Në atë kohë nuk e dinim çfarë po ndodhte. Pacienti i parë në Itali u regjistrua më 23 shkurt”, deklaroi më vonë Gori.
Më pak se katër javë pas ndeshjes së parë, të fituar nga Atalanta 4-1, Italia raportonte mbi 80 mijë raste dhe më shumë se 8 mijë viktima. Pas kthimit, të fituar sërish nga Atalanta 4-3, edhe Spanja kishte kaluar shifrën e 50 mijë rasteve dhe mbi 4 mijë të vdekur.
Euro 2020 ishte planifikuar si një turne historik për 60-vjetorin e kompeticionit, me ndeshje të shpërndara në disa qytete evropiane. Në një moment kishte madje 19 kandidatura për organizim. Por më 17 mars 2020, UEFA njoftoi shtyrjen e turneut për një vit.
Në fund, ndeshjet u zhvilluan nga 11 qershori deri më 11 korrik 2021, por turneu mbajti emrin “Euro 2020”.
Edhe kjo nuk e zgjidhi plotësisht problemin. Dublini dhe Bilbao humbën të drejtën e organizimit sepse nuk mund të garantonin siguri të mjaftueshme. Ndeshjet u zhvendosën në Sevilla, Shën Petersburg dhe Londër. Mynihu mbeti pjesë e turneut, por me numër të kufizuar tifozësh.
Rezultati ishte një Kampionat Evropian i pazakontë: disa stadiume ishin pothuajse plot, ndërsa tifozët e huaj në vende të tjera përballeshin me teste, rregulla dhe kufizime të shumta udhëtimi.
Deri më 8 korrik 2021, tetë shtete kishin raportuar gjithsej 2.512 raste pozitive të lidhura me Euro 2020. Skocia ishte më e prekura me 1.991 raste.
Infektimet nuk ndodhën vetëm në stadiume, por edhe në udhëtime, bare, “fan zones” dhe grumbullime private.
Edhe Kupa e Kombeve të Afrikës nuk mund të zhvillohej në verën e vitit 2021 siç ishte planifikuar dhe u shty për janar-shkurt 2022.
COVID-19 shkaktoi kaos edhe gjatë turneut. Kombëtarja e Komoreve u godit rëndë para ndeshjes së 1/8-ës ndaj Kamerunit. Dymbëdhjetë lojtarë rezultuan pozitivë, përfshirë të gjithë portierët. Si pasojë, mbrojtësi i majtë Chaker Alhadhur u detyrua të luante në portë.
Madje ai improvizoi fanellën e portierit duke ngjitur me shirit numrin në shpinë, sepse skuadra nuk kishte uniformë rezervë për të. Pavarësisht kësaj, Komoret humbën vetëm 2-1 dhe fituan respektin e botës së futbollit.
Edhe kualifikimet për Kupën e Botës u prekën rëndë. Në Afrikë, CAF ndryshoi protokollet për testimet para ndeshjeve, ndërsa në Azi FIFA dhe AFC shtynë shumicën e ndeshjeve për shkak të kufizimeve të udhëtimit dhe karantinës.
Në Oqeani situata ishte edhe më dramatike. Vanuatu u tërhoq nga kualifikimet pasi një pjesë e madhe e skuadrës rezultoi pozitive, ndërsa Ishujt Cook nuk arritën të formonin ekip për një ndeshje të planifikuar.
Liga të tëra u ndalën papritur në mars 2020. Bundesliga ishte ndër kampionatet e para që rifilloi, më 16 maj.
Aty u krijua modeli që më pas u përdor në të gjithë Evropën: ndeshje pa tifozë, protokolle të rrepta shëndetësore, testime të vazhdueshme dhe zona të izoluara brenda stadiumeve.
Për televizionin kjo ishte një sukses, sepse produkti vazhdoi. Por për tifozët ishte një paralajmërim i qartë: futbolli modern mund të mbijetojë edhe pa publikun në tribuna, të paktën si produkt televiziv.
Në vitin 2020 ndodhi edhe diçka që nuk kishte ndodhur që nga viti 1956: “Topi i Artë” nuk u dha fare.
Robert Lewandowski ishte ndoshta humbësi më i madh i atij vendimi. Sulmuesi polak fitoi Ligën e Kampionëve me Bayern Munich dhe realizoi 55 gola në 47 ndeshje gjatë sezonit 2019/20. Shumë besonin se ai e kishte fituar tashmë “Topin e Artë”, por ceremonia nuk u mbajt kurrë.
Ebola
Sot, pjesëmarrja e RD Kongos në Kupën e Botës 2026 kërcënohet nga Ebola, një sëmundje që bota e njeh prej dekadash.
Virusi u identifikua për herë të parë në vitin 1976, por shpërthimi i vitit 2014 shkaktoi alarm global.
Në gusht 2014, Guinea dhe Sierra Leone u detyruan t’i luanin ndeshjet kualifikuese të Kupës së Kombeve të Afrikës në terren neutral për shkak të shpërthimit të Ebolës në Afrikën Perëndimore, ku deri atëherë kishin humbur jetën mbi 1.000 persona.
Kupa e Afrikës 2015 ishte planifikuar të zhvillohej në Marok, por qeveria marokene kërkoi shtyrjen e turneut për arsye sigurie. CAF reagoi ashpër, duke e pezulluar Marokun nga dy edicione dhe duke e gjobitur me një milion dollarë.
Më vonë, Gjykata e Arbitrazhit Sportiv e hoqi dënimin.
Pas refuzimeve nga Egjipti, Gana, Afrika e Jugut dhe Sudani, CAF njoftoi më 14 nëntor 2014 se Guinea Ekuatoriale do të organizonte turneun. Një nga masat kryesore të sigurisë ishte kontrolli i të gjithë tifozëve për simptoma të Ebolës para hyrjes në stadiume.
Në të njëjtën kohë, Ebola krijoi edhe stigmatizim. Njerëzit nga Sierra Leone, Guinea apo Liberia shiheshin me dyshim.
Në tetor 2014, futbollisti i Sierra Leones John Kamara u ndalua për tri javë nga klubi grek Lamia vetëm sepse ishte kthyer nga kombëtarja.
Më 2 nëntor ai reagoi duke zbuluar një mesazh nën fanellë: “Ne jemi afrikanoperëndimorë, jo virus”.
Fillimisht u pezullua, por më pas FIFA ndërhyri dhe dënimi u anulua.
Në Liberia dhe Sierra Leone, futbolli u ndal plotësisht gjatë verës së vitit 2014.
“Futbolli është sport kontakti. Lojtarët djersiten, prekin njëri-tjetrin dhe kështu sëmundja mund të përhapet. Edhe tifozët mblidhen në numër të madh dhe ne duam ta shmangim pikërisht këtë”, deklaronte atëherë presidenti i federatës liberiane, Musa Hassan Bility.
SARS
SARS ndikoi gjithashtu sportin në vitin 2003. Epidemia nisi në provincën Guangdong të Kinës në fund të vitit 2002 dhe më pas u përhap në disa kontinente.
Në total u regjistruan 8.098 raste të dyshuara në 29 shtete dhe 774 viktima.
Rajonet më të prekura ishin Guangdong, Hong Kongu dhe Pekini.
H1N1
Në vitin 2009, gripi i derrit tregoi në Meksikë se si duket futbolli pa tifozë.
Më 25 prill, Organizata Botërore e Shëndetësisë e shpalli situatën emergjencë globale, ndërsa në qershor u klasifikua si pandemi.
Në fund të prillit, disa ndeshje të rëndësishme në Meksikë u zhvilluan pa publik. Stadiumi legjendar “Azteca”, zakonisht një nga arenat më të zhurmshme në botë, mbeti krejtësisht bosh.
Ethet Dengue
Ethet Dengue luajtën një rol të veçantë në Lojërat e Commonwealth 2010 në Delhi.
Turneu nuk u anulua, por sëmundja përkeqësoi krizën ekzistuese të organizimit. Reshjet e mëdha të shiut kishin lënë ujë të ndenjur në shumë zona të qytetit, duke rritur rrezikun e përhapjes së mushkonjave.
Norovirusi
Norovirusi u bë problem i madh në Kampionatin Botëror të Atletikës në Londër në vitin 2017.
Rreth 30 atletë dhe anëtarë ekipesh u sëmurën nga infeksione gastrointestinale. Rasti më i njohur ishte ai i sprinterit nga Botsvana, Isaac Makwala, i cili u përjashtua nga finalja e 400 metrave për shkak të sëmundjes.
Gripi Spanjoll
Një nga rastet më dramatike historike daton më shumë se 100 vite më parë: gripi spanjoll.
Në vitin 1919 ai goditi finalen e Stanley Cup në hokej mbi akull mes Montreal Canadiens dhe Seattle Metropolitans.
Pak para ndeshjes vendimtare, virusi shpërtheu në kampin e Montrealit dhe seria u ndërpre.
Kjo histori tregon qartë se masat e sigurisë nuk duhen nënvlerësuar kurrë.
Sporti mund të bashkojë njerëzit dhe të forcojë shpirtin kolektiv, por nuk është imun ndaj rreziqeve që kërcënojnë shoqërinë.
Pikërisht për këtë arsye, këto rreziqe duhet të identifikohen herët, të planifikohen me kujdes dhe të trajtohen me serioz maksimal.
