Shkup, 8 gusht, Zhurnal.mk – Maturantët e shkollave të mesme në Maqedoninë e Veriut e kanë përfunduar sesionin e qershorit me një notë mesatare prej 3.66. Rezultatet më të mira i arritën nxënësit që dhanë provimin e shkollës së mesme profesionale, me një mesatare prej 3.91. Mesatarja për provimin e shkollës së mesme shtetërore është 3.62, dhe për provimin e shkollës së mesme artistike 3.59. Në shikim të parë gjithçka duket pozoitive, por fatkeqësisht testi ndërkombëtar PISA tregon se shumica e nxënësve nuk arrijnë as nivelin bazë të njohurive të zbatueshme. Ndërsa, dhombja më e madhe është se këtë vit do të ketë 3000 nxënës më pak në shkolla se vitin e kaluar, shkruan “Zhurnal.mk”
Nota mesatare e nxënësve më e mirë se vitin e kaluar
Mesatarja prej 3.66 në provimin e maturës së këtij viti është një lajm i mirë. Megjithatë, 226 nxënësve iu anuluan testet dhe në shtator, priten të paktën 3,000 nxënës të vitit të parë më pak në shkollat fillore sesa vitin e kaluar. Të tre shifrat u njoftuan në të njëjtën ditë, por rëndësia e tyre e vërtetë shihet vetëm kur lexohen së bashku.
Maqedonia e Veriut po arrin rezultate pak më të mira në diplomimin e shkollës së mesme në një sistem arsimor që po bëhet pa fëmijë. Në njërën anë janë nxënësit që po diplomohen nga shkolla e mesme dhe po përgatiten për kolegj ose punë. Në anën tjetër janë vendet bosh të klasës së parë që do të zhvendosen në shkolla të mesme, universitete dhe në tregun e punës në vitet e ardhshme.
14,587 nxënës u regjistruan për provimet e maturës së vitit shkollor 2025/2026. Nga këta, 12,184 zgjodhën provimin shtetëror të maturës, 2,276 provimin shtetëror të maturës profesionale dhe 127 provimin shtetëror të maturës artistike. Për herë të parë, u prezantuan tre lloje të ndryshme provimesh përfundimtare, me qëllim që arsimi i mesëm, profesional dhe artistik të mos maten sipas të njëjtit model.
Në shikim të parë, një nivel i dobët A nuk duket si provë e dështimit arsimor. Por normat e diplomimit në shkollën e mesme kanë qenë në një interval të ngushtë gjatë viteve, me përjashtim të një rënieje në vitin 2024. Mesatarja ishte 3.61 në vitin 2021, 3.78 në vitin 2022, 3.65 në vitin 2023, 3.25 në vitin 2024, 3.69 në vitin 2025 dhe 3.66 këtë vit, shkruan “Zhurnal.mk”
Sipas testit ndërkombëtar PISA jemi “analfabetë”
Në testin e PISA-s të vitit 2022, nxënësit 15-vjeçarë në Maqedoninë e Veriut morën 389 pikë në matematikë, duke u renditur në vendin 61 në botë nga 81 shtete, ku vetëm 34% e nxënësve kanë arritur nivelin e dytë bazë të matematikës. Në lexim, nxënësit morën 359 pikë, duke u renditur në vendin e 71-të dhe 380 pikë në shkencë, duke u renditur në pozitën 68. Mesatarja për vendet e OECD-së ishte 472 pikë në matematikë, 476 në lexim dhe 485 në shkencë.
Kjo do të thotë se afërsisht dy të tretat nuk mund ta dallojnë në mënyrë të pavarur se si një problem i thjeshtë i jetës reale mund të përfaqësohet matematikisht. Vetëm një përqind ishin ndër nxënësit më të suksesshëm, krahasuar me nëntë përqind në vendet e OECD-së.
UNICEF-i e quan situatën një krizë arsimore. Sipas organizatës, 75 përqind e nxënësve 15-vjeçarë kanë rezultate të ulëta në lexim dhe 66 përqind kanë rezultate të ulëta në matematikë dhe shkencë, shkruan “Zhurnal.mk”
Shumë teste u bënë me intelegjencë artificiale
226 studentë iu anuluan testet dhe do të duhet të hyjnë sërish në gusht. Disa kandidatë u kapën duke kopjuar ose përdorur pajisje elektronike të paligjshme gjatë provimit. Në të tjera, vlerësuesit vunë re tekste identike ose shumë të ngjashme në detyrat e eseve, duke ngritur dyshime se studentët po ndihmonin njëri-tjetrin ose po përdornin inteligjencë artificiale gjeneruese.
Inteligjenca artificiale po ndryshon mënyrën se si nxënësit shkruajnë, kërkojnë, mësojnë dhe përpiqen të marrin nota. Prandaj, shkollat duhet të mësojnë të bëjnë dallimin midis përdorimit të teknologjisë si ndihmë për të nxënë dhe dorëzimit të tekstit të dikujt tjetër ose të gjeneruar automatikisht si punë të tyre.
Kur një detyrë mund të zgjidhet tërësisht duke kopjuar një përgjigje të gatshme nga ekrani, problemi nuk është vetëm tek nxënësi. Kjo është një shenjë se edhe vlerësimi duhet të ndryshojë. Nevojiten pyetje që kërkojnë arsyetim personal, lidhjen e burimeve të ndryshme, interpretimin e një teksti specifik.
Vendi po zbrazet, rreth 3,000 nxënës më pakë në klasë të parë
Lajmi më i keq nga analiza e nivelit të arsimit është fakti se sipas regjistrimeve deri më tani, aktualisht janë rreth 4,900 nxënës të klasës së parë më pak të regjistruar në shkolla sesa vitin e kaluar. Meqenëse regjistrimet nuk janë përfunduar ende plotësisht, disa nga fëmijët do të regjistrohen shtesë. Ministria e Arsimit dhe Shkencës vlerëson se diferenca përfundimtare do të jetë të paktën 3,000 nxënës.
Një rënie e tillë është jashtëzakonisht serioze dhe se trendi negativ pritet të vazhdojë vitin e ardhshëm. 3,000 fëmijë më pak nuk janë thjesht tre mijë vende bosh në kalendarët shkollorë. Kjo do të thotë më shumë se njëqind klasa që nuk do të formohen. Në disa shkolla, shkurtimi do të jetë një klasë më pak, dhe në të tjera do të ngrejë pyetjen nëse shkolla mund të vazhdojë të funksionojë si më parë.
Pasojat nuk do të mbeten në arsimin fillor. Nxënësit e klasës së parë të sotëm janë nxënësit e shkollave të mesme të vitit 2035, studentët e ardhshëm, punëtorët, mësuesit, mjekët, inxhinierët, artizanët dhe prindërit.
Në vitin 2025, në vend u regjistruan rreth 15,540 lindje të gjalla, krahasuar me 23,075 në vitin 2015. Brenda një dekade, numri i të porsalindurve është ulur me pothuajse një të tretën.
Kur të rinjtë largohen, Maqedonia e Veriut nuk humbet vetëm banorët aktualë, ajo humbet edhe familjet e tyre të ardhshme, fëmijët që do të lindin në një vend tjetër dhe brezat që nuk do të hyjnë kurrë në statistikat vendase, shkruan “Zhurnal.mk”.
