Beograd, 4 maj Zhurnal.mk – Sot shënohen 46 vite nga vdekja e liderit të pakontestueshëm të Jugosllavisë socialiste – Josip Broz Tito. Marshalli qëndroi në krye të Jugosllavia Socialiste për plot 35 vite dhe vdiq në Ljubljanë, pak para se të mbushte 88 vjeç. Që atëherë, shumëkush e pa vdekjen e tij si fillimin e fundit të shtetit jugosllav.
Lideri i Botës së Tretë në janar u shtrua në spital për shkak të problemeve me qarkullimin e gjakut, ndërsa para vdekjes iu amputua këmba – një ndërhyrje që ai nuk e kishte pranuar derisa ishte i vetëdijshëm. Që nga mesi i shkurtit, ai ishte në koma artificiale.
Lajmin për vdekjen e tij e bëri publik spikeri i Televizionit të Beogradit, Miodrag Zdravković:
– Vdiq shoku Tito. Këtë mbrëmje e njoftuan Komiteti Qendror i Lidhjes së Komunistëve të Jugosllavisë dhe Presidenca e Republikës Socialiste Federative të Jugosllavisë për klasën punëtore, qytetarët dhe popujt e saj – ishte njoftimi që tronditi botën.
Sot, 46 vite më pas, periudha e sundimit të tij shpesh kujtohet si kohë paqeje, stabiliteti relativ dhe progresi gradual për shumicën.
Arkivoli me trupin e Titos mbërriti të nesërmen me “Trenin Blu” nga Ljubljana, përmes Zagrebit, në Beograd.
Tre ditë më vonë, në funeral morën pjesë rreth 700.000 njerëz dhe 209 delegacione shtetërore nga 128 vende – funerali më i madh i një burri shteti në shekullin XX.
Homazhe i bënë 31 presidentë, 22 kryeministra dhe figura të shumta botërore, përfshirë Indira Gandhi, Margaret Thatcher, Leonid Brezhnev, Saddam Hussein, Yasser Arafat dhe Muammar Gaddafi.
Ai u varros më 8 maj 1980 në Shtëpia e Luleve në Dedinje, ku që nga viti 2013 prehet edhe bashkëshortja e tij, Jovanka Broz.
Josip Broz Tito konsiderohet si udhëheqësi i lëvizjes më të fuqishme të rezistencës në Evropë jashtë Bashkimit Sovjetik gjatë Lufta e Dytë Botërore, duke dalë si komandant i shquar ushtarak.
Ai lindi në Kumrovec në vitin 1892, me baba kroat dhe nënë sllovene. Punoi në disa vende evropiane si punëtor dhe u përfshi herët në lëvizjen punëtore.
Gjatë Lufta e Parë Botërore luftoi në front dhe më pas u kap rob nga rusët, duke kaluar pjesën tjetër të luftës në Rusi.
Pas luftës, u kthye në Mbretërinë e re të serbëve, kroatëve dhe sllovenëve, ndërsa në vitet ’30 u bë figurë kyçe e Partisë Komuniste.
Në vitin 1940 mori drejtimin e saj dhe pas pushtimit në 1941 organizoi rezistencën antifashiste, duke fituar mbështetje ndërkombëtare.
Fillimisht aleat i ngushtë i Joseph Stalin dhe Moskës, në vitin 1948 ai u shkëput pas konfliktit me Bashkimin Sovjetik dhe filloi të afrohej me Perëndimin, duke marrë ndihmë nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës.
Në kohën e Lufta e Ftohtë, Tito u shndërrua në një nga liderët kryesorë të Lëvizja e të Paangazhuarve, së bashku me Jawaharlal Nehru dhe Gamal Abdel Nasser.
Në politikën e brendshme, ai zhvilloi modelin e “vetëqeverisjes socialiste”, një sistem unik që përfshinte elemente të tregut dhe pronësisë shoqërore.
Megjithatë, decentralizimi i thellë dhe sistemi kompleks federal, sidomos pas Kushtetutës së vitit 1974, u treguan të paqëndrueshëm pas vdekjes së tij dhe kontribuan në shpërbërjen e Jugosllavisë.
Sot, Josip Broz Tito mbetet një nga figurat më të diskutueshme të shekullit XX – për disa simbol i stabilitetit dhe prestigjit ndërkombëtar, për të tjerë një sistem që nuk mundi të mbijetojë pa të.
