Bruksel, 13 gusht Zhurnal.mk – Transportuesit e Ballkanit Perëndimor vendosën të presin deri më 1 shtator, deri në takimin me Komisionin Evropian – më pas, situata mund të ndryshojë.
Transportuesit e Ballkanit Perëndimor sërish e ngritën zërin, por njëkohësisht lanë hapësirë për marrëveshje. Pas takimit në Shkup, shoqatat e transportuesve nga rajoni vendosën të presin deri më 1 shtator, kur në Bruksel është paralajmëruar takim me përfaqësues të Komisionit Evropian (KE).
Nga rezultati i këtij takimi, praktikisht, do të varet nëse pakënaqësia do të mbetet në tryezën e negociatave apo sërish do të zhvendoset në rrugët evropiane.
Mesazhi i transportuesve pas takimit të përbashkët rajonal në Shkup është i kujdesshëm, por njëkohësisht shumë i qartë dhe i drejtuar te institucionet më të larta evropiane.
Transportuesit nuk duan protesta, por janë të gatshëm për to. Dhe nuk bëhet fjalë për një bllokadë afatshkurtër, e cila do të përfundonte pas disa orësh apo ditësh. Nëse sërish u drejtohen protestave, thonë ata, këtë herë ato do të zgjasin deri në përmbushjen e kërkesave.
Pikërisht këtu qëndron edhe pesha e re e situatës. Transportuesit janë të vetëdijshëm se çdo bllokadë shkakton dëme si për ta, ashtu edhe për ekonomitë në të cilat operojnë. Por, në të njëjtën kohë, ata konsiderojnë se problemi me qëndrimin e tyre në zonën Shengen është lënë për një kohë tepër të gjatë në kuadër të interpretimeve administrative, pa një zgjidhje të qartë dhe të përhershme.
Front i përbashkët rajonal i transportuesve rrugorë
Ajo që është veçanërisht e rëndësishme në situatën e re është fakti se transportuesit nuk veprojnë më vetëm si shoqata kombëtare të veçanta. Ata po përpiqen të krijojnë një front të përbashkët rajonal.
Maqedonia e Veriut, Serbia dhe vendet e tjera të Ballkanit Perëndimor përballen me të njëjtin problem thelbësor. Shoferët profesionistë, edhe pse natyra e punës së tyre nënkupton lëvizje të vazhdueshme nëpër shtetet evropiane, trajtohen në kuadër të rregullave të qëndrimit njësoj si çdo udhëtar tjetër.
Për transportuesit, kjo krijon një paradoks – shoferi mund të jetë i domosdoshëm për sistemin evropian të transportit, por njëkohësisht të jetë i kufizuar nga një regjim që nuk e njeh specifikën e profesionit të tij.
„Organizimi rajonal nuk është vetëm një demonstrim sindikal i forcës. Është edhe një mesazh për Brukselin se problemi nuk është vetëm problem maqedonas apo serb, por një çështje që prek të gjithë sektorin e transportit të Ballkanit Perëndimor“, thonë nga „Makamtrans“.
Megjithatë, pikërisht këtu paraqitet edhe një dallim në qasjet. Transportuesit insistojnë në zgjidhje të përbashkët të problemit, ndërsa Qeveria e Maqedonisë së Veriut konsideron se secili shtet duhet paralelisht dhe në mënyrë të pavarur t’i mbrojë interesat e transportuesve të vet.
Shkupi me angazhim shtesë për transportuesit maqedonas
Qeveria, ndërkohë, nuk është duke pritur vetëm rezultatin e takimit në Bruksel. Zëvendëskryeministri dhe ministri i Transportit, Aleksandar Nikollovski, ka theksuar se Maqedonia e Veriut tashmë ka ndërmarrë hapa konkretë përmes marrëveshjeve bilaterale me shtetet evropiane.
Sipas tij, marrëveshje tashmë janë lidhur me Zvicrën, Kroacinë dhe Rumaninë, ndërsa negociatat janë duke u zhvilluar me Austrinë, Gjermaninë dhe Hungarinë.
Qëllimi është sigurimi i vizave afatgjata të punës për shoferët profesionistë maqedonas, veçanërisht në shtetet ku transportuesit maqedonas kanë vëllimin më të madh të eksporteve dhe tranzitit.
Ky konsiderohet si një qasje pragmatike. Nëse rregullat evropiane nuk mund të ndryshohen shpejt, problemi mund të zbutet përmes marrëveshjeve me shtetet konkrete. Për transportuesit maqedonas, marrëveshje të tilla mund të nënkuptojnë më pak pasiguri dhe planifikim më të lehtë të punës.
Nga Ministria e Transportit theksojnë se qëllimi i angazhimeve të tilla kombëtare është që institucionet e BE-së ta kuptojnë se ekziston nevojë reale për një zgjidhje sistemike evropiane.
„Kamioni nuk lëviz vetëm ndërmjet dy shteteve. Ai kalon kufij, tranziton nëpër disa vende dhe funksionon në një hapësirë evropiane transporti që kërkon rregulla të parashikueshme dhe të zbatueshme për të gjithë“, thonë nga Ministria.
Transportuesit nuk kërkojnë heqjen e rregullit 90/180
Transportuesit, të paktën në këtë fazë, nuk kërkojnë heqjen e rregullit për qëndrimin në zonën Shengen. Përkundrazi, ata janë dakord me rregullin për 90 ditë qëndrimi brenda 180 ditëve të fundit.
Ajo që kërkojnë është zbatimi strikt dhe i saktë i tij – „minuta të jetë minutë, ora të jetë orë“ – si dhe një afat i qartë brenda të cilit problemi më në fund do të zgjidhet.
Kjo kërkesë e tregon thelbin e pakënaqësisë së tyre. Nuk bëhet fjalë vetëm për numrin 90. Bëhet fjalë për parashikueshmërinë.
Biznesi i transportit nuk mund të funksionojë nëse kompania nuk e di nëse shoferi i saj nesër do të mund të vazhdojë itinerarin e planifikuar, nëse do të duhet të kthehet në shtëpi dhe sa kohë do të duhet të presë për të hyrë sërish në Shengen.
Në transport, çdo ditë dhe çdo orë kanë koston e tyre. Një kamion i vonuar do të thotë mall i vonuar, kontratë e cenuar, kosto më të larta dhe potencialisht humbje e klientit.
Tani është radha e Brukselit
Prandaj, takimi i 1 shtatorit merr një rëndësi që e tejkalon agjendën diplomatike. Ai është një test i ri për aftësinë e Komisionit Evropian për të ofruar një zgjidhje për një kategori profesionale që objektivisht ka një regjim specifik pune.
Qeveria maqedonase pretendon se me Komisionin është dakorduar që shoferët të njihen si profesionistë. Nëse kjo shndërrohet në bazë për një mekanizëm konkret, atëherë mund të hapet rruga drejt një zgjidhjeje që nuk do të varet nga interpretime të ndryshme kombëtare dhe nga një sërë marrëveshjesh bilaterale.
Në të kundërtën, rreziku për protesta të reja do të mbetet.
Dhe këtë herë paralajmërimet e transportuesve janë më të ashpra. Ata thonë se protestat nuk do të ndërpriten si herën e kaluar, por do të vazhdojnë deri në përmbushjen e kërkesave.
Ky do të ishte një skenar i padëshirueshëm si për rajonin, ashtu edhe për Bashkimin Evropian. Sepse kur ndalojnë kamionët, pasojat nuk mbeten vetëm në pikat kufitare. Ato përhapen në fabrika, magazina, dyqane dhe zinxhirët e furnizimit.
Si erdhi deri te problemi?
Përfaqësuesit e transportuesve rrugorë kujtojnë shkurtimisht se problemi u krijua me zbatimin e rregullave evropiane për qëndrimin afatshkurtër në zonën Shengen – rregulli i njohur „90 ditë brenda 180 ditëve“.
Rregulli, i krijuar për rregullimin e qëndrimit afatshkurtër të shtetasve të vendeve të treta, në praktikë ka krijuar një problem serioz për shoferët profesionistë nga Ballkani Perëndimor.
Puna e tyre, sipas natyrës së saj, është ndërkufitare. Ata hyjnë në Shengen, dalin, kalojnë transit, rikthehen dhe shpesh kalojnë një pjesë të konsiderueshme të kohës së punës në rrugët evropiane.
Kur lëvizja e tyre llogaritet vetëm sipas regjimit të përgjithshëm të qëndrimit, kompanitë e transportit përballen me kufizime që ndikojnë drejtpërdrejt në organizimin e transportit.
Pasojat tashmë janë ndjerë: më shumë pasiguri, ndryshime në itinerare, rritje të kostove, probleme me oraret e shoferëve dhe frikë se disa kompani transporti mund të detyrohen të zvogëlojnë vëllimin e punës ose të kërkojnë tregje alternative.
Pikërisht për këtë arsye, situata aktuale është një lloj gare me kohën.
Transportuesit e Ballkanit Perëndimor po organizohen, qeveritë po kërkojnë zgjidhjet e tyre, ndërsa Brukseli duhet të tregojë nëse problemi mund të zgjidhet para se pakënaqësia t’i mbyllë sërish rrugët evropiane.
Deri më 1 shtator mbetet hapësira diplomatike. Pas 1 shtatorit, nëse nuk ka rezultat konkret, hapësira për manovrim do të jetë gjithnjë e më e vogël. Ndërsa për transportin, ashtu si edhe për ekonominë evropiane, gjëja më e shtrenjtë është pikërisht – pasiguria.
