Varshavë, 21 shtator Zhurnal.mk – Bashkimi Evropian u krijua mbi rrënojat dhe hirin e Luftës së Dytë Botërore dhe themelet e tij mbështeten te paqja, antifashizmi, demokracia dhe respektimi i të drejtave të njeriut. Pikërisht për këtë arsye, çdo shtet anëtar, por edhe çdo shtet që synon të bëhet pjesë e familjes evropiane, ka përgjegjësi të distancohet qartë nga fashizmi, nazizmi, antisemitizmi, intoleranca, urrejtja dhe hegjemonizmi.
Në të njëjtin kontekst, shtetet evropiane duhet të jenë veçanërisht të kujdesshme ndaj revizionizmit historik dhe përpjekjeve për rehabilitimin e figurave, lëvizjeve dhe ideologjive të lidhura me periudhën fashiste dhe naziste.
Gjatë viteve të fundit, Maqedonia është përballur në disa raste me situata në të cilat çështjet historike janë lidhur drejtpërdrejt me rrugën e saj evropiane. Gjatë procesit të integrimit në BE, Shkupi është vënë nën presion lidhur me interpretimin e pjesëve të historisë së tij, ndërsa në diskursin publik janë përdorur edhe eufemizma me qëllim që të mos shkaktoheshin reagime të mëtejshme politike nga Sofja.
Por anëtarësimi në Bashkimin Evropian nuk duhet të jetë instrument për imponimin e narrativave të njëanshme historike dhe as integrimi evropian nuk duhet të shndërrohet në mekanizëm presioni ndaj një shteti për të hequr dorë nga interpretimi i historisë së tij.
Në të njëjtën kohë, në Bashkimin Evropian nuk duhet të ketë hapësirë për rehabilitimin apo glorifikimin e figurave, ngjarjeve dhe ideologjive të lidhura me fashizmin dhe nazizmin. Përballja me të kaluarën dhe respektimi i vlerave demokratike evropiane janë pjesë thelbësore e hapësirës politike evropiane.
Nuk ka vend për fashistët në panteonin evropian
Mesazhet e fundit nga Polonia drejtuar Ukrainës e kanë rikthyer në vëmendje çështjen se si shtetet evropiane duhet të trajtojnë figurat historike kontroverse.
Ministri polak i Punëve të Jashtme, Radosław Sikorski, së fundmi paralajmëroi se Ukraina duhet të jetë e kujdesshme në përzgjedhjen e figurave që i nderon si heronj kombëtarë, nëse dëshiron të bëhet pjesë e Bashkimit Evropian.
Në një intervistë për “European Pravda”, Sikorski bëri një paralelizëm me procesin e anëtarësimit të Kroacisë në Bashkimin Evropian, duke theksuar se shtetet kandidate duhet të tregojnë distancim të qartë nga ideologjitë fashiste dhe përfaqësuesit e tyre.
Deklaratat e tij lidhen edhe me debatin për Ushtrinë Kryengritëse të Ukrainës (UPA), krahun e armatosur të Organizatës së Nacionalistëve Ukrainas, të udhëhequr nga Stepan Bandera. Në Ukrainën e sotme, një pjesë e opinionit publik e konsideron UPA-në si një lëvizje që luftoi për pavarësinë nga Bashkimi Sovjetik, ndërsa studimet historike dokumentojnë gjithashtu bashkëpunimin e saj me Gjermaninë naziste, si dhe vrasjet masive të civilëve polakë në Volini dhe Galicinë Lindore në vitin 1943.
Sikorski theksoi se Ukraina ka një numër të madh heronjsh bashkëkohorë që e mbrojnë vendin nga agresioni rus dhe se nuk ka nevojë për rehabilitimin e figurave historike me të kaluar të diskutueshme ose kriminale.
Në të njëjtën kohë, ai theksoi se Polonia nuk do ta bllokojë procesin e negociatave evropiane të Ukrainës për shkak të këtyre çështjeve, ndonëse Kievin e presin bisedime të vështira me Poloninë dhe vendet e tjera anëtare për një sërë çështjesh të ndjeshme, përfshirë bujqësinë dhe transportin.
Qasja polake dhe çështja e standardeve evropiane
Rasti i Polonisë dhe Ukrainës hap një debat më të gjerë mbi mënyrën se si mosmarrëveshjet historike duhet të trajtohen brenda procesit të integrimit evropian.
Varshava nuk i injoron çështjet historike të diskutueshme, veçanërisht ato që lidhen me masakrat e Volinisë, por njëkohësisht nuk e përdor procesin e integrimit evropian si mekanizëm për ndërprerjen e plotë të negociatave.
Kjo qasje hap edhe çështjen e marrëdhënies së Bullgarisë me integrimin evropian të Maqedonisë.
Nëse mosmarrëveshjet historike mund të shqyrtohen dhe të zgjidhen paralelisht me procesin negociues, atëherë shtrohet pyetja nëse bllokimi i plotë i rrugës evropiane të Maqedonisë është mënyra më e përshtatshme për zgjidhjen e çështjeve historike dypalëshe.
Nga perspektiva maqedonase, kontesti me Bullgarinë gjatë viteve të fundit është perceptuar shpesh si shembull i përdorimit të anëtarësimit në BE si mjet presioni politik. Sofja, nga ana tjetër, i arsyeton qëndrimet e saj me çështje historike dhe politike që i konsideron thelbësore në marrëdhëniet me Shkupin.
Pikërisht për këtë arsye, institucionet evropiane duhet të sigurojnë që parimet e integrimit evropian të zbatohen në mënyrë të qëndrueshme dhe të barabartë ndaj të gjitha shteteve.
Çështjet historike nuk duhet të shndërrohen në instrument bllokimi
Ndjeshmëri të mëtejshme kanë shkaktuar edhe klubet kulturore bullgare në Maqedoni, të cilat kanë mbajtur emra të figurave të lidhura me periudha të diskutueshme të historisë së Ballkanit dhe Luftës së Dytë Botërore.
Këto veprime kanë shkaktuar reagime të ashpra në opinionin publik maqedonas dhe kanë rikthyer pyetjen nëse figurat historike duhet të përdoren si mjet provokimi politik.
Qasja evropiane ndaj çështjeve historike duhet të nënkuptojë përballje kritike me të kaluarën, respektim të viktimave dhe parandalim të glorifikimit të fashizmit dhe nazizmit, por njëkohësisht edhe shmangien e përdorimit të historisë si instrument për bllokim të përhershëm politik.
Rasti i Polonisë dhe Ukrainës tregon se mosmarrëveshjet historike mund të jenë pjesë e dialogut politik dhe procesit negociues, pa nënkuptuar automatikisht ndërprerjen e integrimit evropian.
Marrëdhëniet ndërmjet Maqedonisë dhe Bullgarisë tregojnë se sa e ndërlikuar është arritja e një ekuilibri të tillë. Prandaj, çështja nuk është vetëm se si të zgjidhen mosmarrëveshjet historike, por edhe se si të sigurohet që ato të mos shndërrohen në pengesë të përhershme për të ardhmen evropiane të një shteti.
Integrimi evropian duhet të jetë një proces që nxit reformat demokratike, marrëdhëniet e mira fqinjësore dhe përballjen me të kaluarën, dhe jo një mekanizëm përmes të cilit mosmarrëveshjet historike shndërrohen në bllokime të përhershme politike.
Pikërisht për këtë arsye, përgjegjësia u takon si Brukselit, ashtu edhe shteteve anëtare, për të siguruar që parimet evropiane të vlejnë njësoj për të gjithë, pavarësisht fuqisë së tyre politike dhe pozitës së tyre brenda Bashkimit.
