Editorial / Ajri, RMV ngulfatet çdo dimër – planet ekzistojnë, por zbatimi mungon

Shkup, 28 mars, Zhurnal.mk – Maqedonia e Veriut renditet e 34-ta në botë dhe e dyta në Evropë për sa i përket ndotjes së ajrit me grimca PM, sipas raportit të fundit vjetor për vitin 2025 nga platforma IQAir. Vendi renditet pas Bosnjës dhe Hercegovinës, e cila është në vendin e 27-të, dhe përpara Serbisë, e cila është në vendin e 38-të, me një koeficient mesatar prej 21.2, që do të thotë tejkalim i vlerave të sigurta me tre deri në pesë herë. Maqedonia e Veriut ka plan vetëm në letër por që vështirë gjen zbatim, shkruan “Zhurnal.mk”.

Tetova dhe Strumica – qytetet më të ndotura në Maqedoni

Qytetet më të ndotura në Maqedoninë e Veriut vitin e kaluar ishin: Tetova dhe Strumica, ku vlerat e PM 2.5 ishin pesë deri në shtatë herë mbi kufijtë e lejuar. Shkupi është në vendin e 113-të me një koeficient prej 19.1.

Muajt më të ndotur ishin janari, shkurti dhe dhjetori, ndërsa ajri më i pastër ishte në prill dhe maj.

Sipas raportit nga platforma IQAir, vetëm 14% e qyteteve në nivel global përmbushin udhëzimet e OBSH-së për PM 2.5. Vendet që përmbushin këto standarde përfshijnë: Polinezinë Franceze, Porto Rikon, Ishujt Virgjër të SHBA-së, Barbadosin, Kaledoninë e Re, Islandën, Bermudan, Reunionin, Andorrën, Australinë, Grenadën, Panamanë dhe Estoninë.

Vendet më të ndotura në botë në vitin 2025

Nivelet më të larta të PM 2.5 janë regjistruar në Pakistan, Bangladesh, Taxhikistan, Çad dhe Kongo. Qyteti më i ndotur në botë është Loni, Indi, ku përqendrimi i grimcave të rrezikshme është 22 herë më i lartë se udhëzimi i OBSH-së. Qyteti më i pastër është Nieuwoudtville (Afrika e Jugut).

Vetëm tre vende evropiane përmbushin standardet e sigurisë të OBSH-së: Andorra, Estonia dhe Islanda.

Zvicra dhe Greqia shohin një rritje mbi 30% për shkak të tymit nga zjarret në pyje Malta ka rënien më të madhe të ndotjes (24%) falë kalimit në burime të rinovueshme. Në matjet aktuale të drejtpërdrejta, pesë qytetet më të ndotura evropiane janë: Parisi, Londra, Pekini, Daka, Ëuhani, ndërsa pjesë të Ballkanit dhe Evropës Lindore vazhdojnë të jenë më të prekura nga ndotja nga djegia e lëndëve djegëse fosile, shkruan “Zhurnal.mk”.

Industrisë i jepen edhe dy vjet për t’u përputhur me standardet e ndotjes të BE-së

Industria e rëndë në Maqedoninë e Veriut do të ketë edhe dy vjet kohë për t’u përputhur me standardet evropiane të kontrollit të ndotjes.

Parlamenti vitin e kaluar miratoi Ligjin për Kontrollin e Emetimeve Industriale, i cili transpozon Direktivën Evropiane 2010/75/BE. Janë vendosur rregulla më të rrepta për fabrikat, termocentralet dhe objektet e tjera industriale, por Qeveria ka propozuar që ligji të zbatohet dy vjet nga data e hyrjes në fuqi.

Përveç industrisë së madhe që i nënshtrohet lejeve mjedisore të integruara A, ligji do të rregullojë edhe funksionimin e instalimeve më të vogla B përmes një sistemi të integruar të kontrollit të ndotjes.

Një pjesë e industrisë së rëndë në Maqedoninë e Veriut, përfshirë kompanitë shtetërore si REK Bitola dhe REK Oslomej, ka ndotur mjedisin mbi nivelet e lejuara me dioksid squfuri , okside të azotit dhe pluhur për vite me radhë, pikërisht sepse përdor pajisje të vjetruara dhe joefikase në energji.

Me vonesën e re në zbatimin e ligjit, kompanitë fitojnë përsëri kohë për të mos investuar në teknologji të reja , për të mos monitoruar në mënyrë strikte emetimet siç kërkohet nga ligji i ri, për të mos u gjobitur, gjë që u jep përsëri kohë për të shmangur kostot për filtra dhe sanksione, në kurriz të dëmtimit të shëndetit dhe mjedisit.

Maqedonia e Veriut është zotuar të heqë gradualisht përdorimin e qymyrit në sektorin e energjisë elektrike deri në vitin 2027. Nëse përdorimi i qymyrit ndalet, kjo do ta vendosë vendin në listën e vendeve të gjelbra në rajon, shkruan “Zhurnal.mk”.

Maqedonia e Veriut vetëm me strategji në letër!

Strategjia e fundit quhet Programi i Planifikimit për Ajër më të Pastër 2024-2030 dhe u zbulua nga qeveria aktuale e udhëhequr nga VMRO-DPMNE pasi ajo mori pushtetin.

Programi i publikuar është një listë masash dhe afatesh, pa ndonjë plan veprimi specifik për secilin vit ose kosto.

Plani flet për ndërtimin e centraleve të ‘bashkëprodhimit’ që do të përdorin gaz natyror ose biokarburante për të gjeneruar energji elektrike dhe nxehtësi të përdorshme, djegien e druve të zjarrit me cilësi më të mirë, ofrimin e më shumë subvencioneve për njësitë e ajrit të kondicionuar, si dhe kaldajat me gazç dhe heqjen graduale të përdorimit të vajit të karburantit dhe lëndëve djegëse të ngurta në 600 institucione publike.

Dilema e qeverisë është nëse duhet të lejojë të funksionojë siç duhet industria, apo duhet të kujdesemi për ajrin e pastër. Si shtet, Maqedonia e Veriut nuk ka ende kapacitet që të kontrollojë të dyja pjesët. Prandaj, të gjitha masat që ndërmerren janë të pjesëshme dhe prandaj nuk duket efekti tek popullata, shkruan “Zhurnal.mk”.