Shkup, 8 gusht Zhurnal.mk – Një incident i ri në hapësirën ajrore të Bullgarisë ka rikthyer në vëmendje sigurinë ajrore në Ballkan dhe kapacitetet e vendeve të rajonit për të reaguar ndaj mjeteve fluturuese pa pilot.
Sipas autoriteteve bullgare, sot në mëngjes, rreth orës 08:10, një mjet fluturues pa pilot – dron – ka hyrë në hapësirën ajrore të Bullgarisë. Lajmin e ka bërë të ditur kryeministri bullgar, Rumen Radev, pas përfundimit të një seance të jashtëzakonshme të Këshillit të Sigurisë pranë Qeverisë.
Takimi është thirrur menjëherë pas incidentit dhe ka mbledhur përfaqësuesit kryesorë të strukturave të sigurisë së vendit. Në të kanë marrë pjesë ministrat e Punëve të Brendshme dhe të Jashtme, të Mbrojtjes dhe të Financave, shefi i mbrojtjes, si dhe përfaqësues të shërbimeve të inteligjencës dhe sigurisë, përfshirë DANS, DAR dhe DATO.
Për momentin, autoritetet bullgare nuk kanë dhënë detaje të tjera për origjinën, trajektoren apo qëllimin e dronit. Hetimet dhe kontrollet vijojnë, ndërsa pritet që pas përfundimit të tyre të bëhen të ditura më shumë informacione.
Incidenti bullgar nuk është vetëm çështje e Bullgarisë
Rasti është i rëndësishëm edhe për vendet e tjera të Ballkanit, veçanërisht për shtetet që ndodhen pranë hapësirave ajrore të prekura nga lufta në Ukrainë.
NATO gjatë viteve të fundit ka forcuar ndjeshëm sistemin e mbikëqyrjes dhe mbrojtjes ajrore në krahun lindor të Aleancës. Dronët, avionët pa pilot dhe objektet e paidentifikuara në hapësirën ajrore tashmë konsiderohen pjesë e skenarëve që monitorohen vazhdimisht. NATO thekson se sistemi i saj i mbrojtjes ajrore kombinon radarët, sistemet e mbrojtjes tokësore dhe avionët e gatshëm për reagim, ndërsa misionet e Air Policing funksionojnë 24 orë në ditë, 365 ditë në vit.
Në këtë kontekst, edhe Bullgaria ka një rol të rëndësishëm në sigurinë ajrore rajonale. Vetëm dy ditë para incidentit, më 6 gusht, Bullgaria, Rumania dhe Spanja nënshkruan një marrëveshje teknike për operacione ndërkufitare të lidhura me mbrojtjen e hapësirës ajrore të NATO-s.
Po Maqedonia e Veriut, sa është e sigurt?
Pyetja që natyrshëm lind pas incidentit në Bullgari është nëse një dron i tillë mund të përbëjë kërcënim edhe për hapësirën ajrore të Maqedonisë së Veriut.
Përgjigjja, bazuar në strukturën aktuale të mbrojtjes ajrore, është se Maqedonia e Veriut nuk e mbron hapësirën e saj ajrore e vetme.
Që nga viti 2021, mbrojtja e hapësirës ajrore të Maqedonisë së Veriut është pjesë e sistemit të NATO Air Policing, ndërsa përgjegjësinë për këtë mision e ka marrë përsipër Forca Ajrore Greke. Maqedonia e Veriut u bë anëtare e NATO-s më 27 mars 2020.
Kjo do të thotë se hapësira ajrore e vendit është e integruar në mekanizmin më të gjerë të mbikëqyrjes ajrore të Aleancës dhe nuk varet vetëm nga kapacitetet kombëtare.
Në praktikë, NATO përdor një rrjet të integruar radarësh, qendrash komanduese dhe avionësh të gatshëm për reagim. Kur identifikohet një aktivitet ajror i pazakontë ose një objekt i paidentifikuar, strukturat përkatëse mund të koordinojnë reagimin sipas nivelit të kërcënimit.
A do të thotë kjo se Maqedonia e Veriut është plotësisht e paprekshme?
Jo.
Asnjë sistem i mbrojtjes ajrore nuk mund të garantojë se çdo dron do të parandalohet përpara se të hyjë në një hapësirë të caktuar ajrore. Dronët modernë janë të vegjël, fluturojnë në lartësi të ulëta dhe mund të jenë më të vështirë për t’u identifikuar sesa avionët tradicionalë.
Por kjo është pikërisht arsyeja pse anëtarësimi në NATO ka rëndësi për sigurinë ajrore të Maqedonisë së Veriut: vendi është pjesë e një sistemi kolektiv më të gjerë, i cili nuk kufizohet vetëm në kapacitetet e Forcave Ajrore të një shteti.
Pra, hyrja e një droni në hapësirën ajrore bullgare nuk do të thotë automatikisht se ekziston një kërcënim për Maqedoninë e Veriut.
Deri tani, nuk ka informacion zyrtar që incidenti në Bullgari të jetë i lidhur me ndonjë kërcënim ndaj territorit të Maqedonisë së Veriut.
Pse duhet marrë seriozisht incidenti?
Sepse Ballkani tashmë ndodhet pranë një mjedisi shumë më kompleks të sigurisë ajrore sesa disa vite më parë.
Incidentet me dronë në ose pranë hapësirës ajrore të vendeve të NATO-s janë bërë një shqetësim i vazhdueshëm pas përshkallëzimit të luftës në Ukrainë. Vetë NATO ka deklaruar se shkeljet e hapësirës ajrore dhe aktivitetet e tjera armiqësore në krahun lindor janë shtuar dhe për këtë arsye Aleanca ka forcuar ndjeshëm mbikëqyrjen dhe gatishmërinë.
Bullgaria gjithashtu ka përjetuar më herët incidente me dronë; në mars 2026, për shembull, aktiviteti i një droni pranë aeroportit të Sofjes çoi në mbyllje të përkohshme të hapësirës ajrore mbi aeroport.
Çfarë duhet të presim tani?
Pika më e rëndësishme është identifikimi i dronit.
Nëse bëhet fjalë për një mjet civil ose për një incident teknik, niveli i kërcënimit është krejt tjetër nga skenari në të cilin droni është i lidhur me aktivitet ushtarak apo inteligjencë.
Prandaj, fakti që autoritetet bullgare kanë thirrur menjëherë një mbledhje të strukturave më të larta të sigurisë tregon se incidenti po trajtohet me seriozitet, por nuk është në vetvete dëshmi se Bullgaria apo rajoni ndodhen përballë një sulmi.
Për Maqedoninë e Veriut, mesazhi kryesor është se vendi është i përfshirë në mekanizmat kolektivë të NATO-s për mbikëqyrjen dhe sigurimin e hapësirës ajrore. Kjo e ul ndjeshëm rrezikun që një incident i izoluar në një shtet fqinj të shndërrohet automatikisht në kërcënim për territorin maqedonas.
Megjithatë, incidenti në Bullgari është një tjetër kujtesë se siguria ajrore në Ballkan nuk mund të shihet më vetëm si çështje kombëtare. Një objekt fluturues mund të kalojë distanca të konsiderueshme në një kohë të shkurtër, ndërsa reagimi ndaj tij kërkon koordinim ndërmjet vendeve dhe strukturave të NATO-s.
Për momentin, nuk ka bazë për alarm në Maqedoninë e Veriut, por incidenti bullgar tregon qartë se mbikëqyrja e hapësirës ajrore dhe gatishmëria ndaj dronëve janë bërë një nga elementet më të rëndësishme të sigurisë në rajon.
