Shkup, 10 shtator Zhurnal.mk “Barazia mes gjinive” apo “barazia gjinore”, pranimi ose jo i faktit se të drejtat seksuale dhe riprodhuese janë pjesë e të drejtave themelore të njeriut, si dhe mbështetja ose jo e trajtimit të barabartë të njerëzve, pavarësisht identitetit të tyre seksual apo gjinor – të gjitha këto janë çështje thelbësisht të diskutueshme, të cilat duket se kanë shkaktuar tërheqjen e djeshme të programit të propozuar mësimor për lëndën zgjedhore “Edukimi seksual gjithëpërfshirës”, të propozuar nga Ministria e Arsimit.
Programi i kontestuar, i përgatitur nga Byroja për Zhvillimin e Arsimit, tashmë është tërhequr nga ueb-faqja, ndërsa ministrja e Arsimit, Vesna Janevska, njoftoi se programi i tërhequr do t’i nënshtrohet një rishikimi të detajuar. Gjatë këtij procesi do të shqyrtohen të gjitha vërejtjet dhe do të analizohet se çfarë mund të ndryshohet në pjesët që kanë shkaktuar reagime.
“Këtë vit shkollor kemi futur lëndën zgjedhore Edukim seksual, me një program mësimor që përfshin tema për familjen, shëndetin riprodhues, mbrojtjen nga sëmundjet seksualisht të transmetueshme dhe shtatzënitë e padëshiruara, barazinë mes gjinive, mosdiskriminimin dhe të ngjashme. Këto janë tema për të cilat kishim qëllim të mirë – që fëmijët t’i mësojnë gjatë periudhës së jetës kur, në fakt, këto çështje fillojnë t’i prekin”, shpjegoi Janevska.
Nga reagimet në opinion tashmë është e qartë se kërkesat për tërheqjen e programit erdhën pasi u pa se në lëndën e propozuar përdoren formulime pothuajse identike me ato që më herët ishin përdorur nga hartuesit e programit, në periudhën kur në krye të Ministrisë së Arsimit ishte ministrja Mila Carovska.
Për këtë, në adresimet e tyre publike ndaj ministres Janevska, kishin reaguar si organizata qytetare “Fronti i Prindërve”, ashtu edhe peshkopi i Strumicës i Kishës Ortodokse Maqedonase – Kryepeshkopata e Ohrit, Jakovi. Ata konkretisht kanë vënë në dukje se çfarë është e papranueshme t’u ofrohet nxënësve të shkollave të mesme.
Kritikat e tyre kryesisht lidhen me termat e përdorur, por edhe me atë që nxënësve u paraqitet si një qëndrim i gatshëm dhe përfundimtar.
“Ministre Janevska, para tre vitesh, ‘barazinë gjinore’ e shpallët katastrofë dhe helm ideologjik. Më pas, në Kuvend, në vitin 2025, në Ligjin për arsimin fillor, ‘barazia gjinore’ u zëvendësua me ‘barazinë mes gjinive’. Por tani, në vitin 2026, sërish kemi ‘gjini’, ‘identitet gjinor’, ‘shprehje gjinore’ dhe ‘barazi gjinore’… Në programin mësimor të lëndës Edukim seksual, tema e parë quhet ‘Gjinia dhe barazia gjinore’. Ajo që e sulmonit kur ishit në opozitë, ministre, tani po e nënshkruani si pushtet!”, deklaroi peshkopi Jakov.
Për të dhe për kritikuesit e tjerë, veçanërisht kontestuese është pjesa e programit ku thuhet se nxënësi “pranon se të drejtat seksuale dhe riprodhuese janë pjesë e të drejtave të njeriut”.
Për këtë arsye kërkohet të sqarohet se çfarë nënkupton saktësisht ky koncept, pasi në dokumentet e Kombeve të Bashkuara, në kuadër të “të drejtave seksuale dhe riprodhuese”, përfshihet edhe qasja në abort të sigurt dhe ligjor, aborti medikamentoz dhe kirurgjik, si dhe kujdesi pas abortit.
“A e përdor Byroja këtë term në atë kuptim? Nëse përgjigjja është ‘jo’, le ta shkruajë këtë në program. Nëse përgjigjja është ‘po’, le të ketë guxim t’ia thotë këtë publikisht popullit dhe, mbi të gjitha, prindërve. Dhe nëse është kështu, ju praktikisht do t’i kërkoni një fëmije 16-vjeçar të nënshkruajë një pëlqim bosh dhe në mënyrë dogmatike të pranojë se ndërprerja e jetës njerëzore është ‘e drejtë themelore e njeriut’!”, thuhet në reagimin e peshkopit të KOM-AO.
Sipas tij, në këtë mënyrë fëmijët do të shtyheshin të pranonin një ideologji në të cilën foshnja e palindur trajtohet si mbetje dhe ndërprerja e shtatzënisë paraqitet si një vlerë progresive.
Këto duket se janë çështjet kryesore për të cilat rishikimi i programit do të duhet të japë përgjigje dhe të përcaktojë nëse formulimet kontestuese do të ndryshohen apo do të mbeten të njëjta.
Nga organizata joqeveritare HERA, e cila ishte e përfshirë në përgatitjen e përmbajtjes së kësaj lënde zgjedhore, deklaruan se vendimi i Ministrisë së Arsimit për tërheqjen e programit është gabim.
“Në një vend ku të dhënat për dhunën, diskriminimin dhe shëndetin e të rinjve janë alarmante, kërkojmë që programet arsimore t’u përgjigjen nevojave të përditshme të të rinjve dhe shqetësimeve të prindërve. Nëse ka diçka nga e cila duhet të frikësohemi, nuk është edukimi seksual gjithëpërfshirës, por rastet gjithnjë e më të shpeshta të ngacmimeve, dhunës seksuale, keqtrajtimit dhe përdhunimit te të rinjtë, të kryera nga të mitur, si në shkolla ashtu edhe në hapësira publike”, thonë nga HERA.
Nga organizata theksojnë se është shqetësuese që vetëm 19 për qind e fëmijëve të anketuar kanë deklaruar se kanë marrë ndonjë formë të edukimit seksual.
Sipas të dhënave të tyre, vetëm gjatë vitit 2024 kanë lindur 588 fëmijë nga nëna të moshës 15 deri në 19 vjeç, ndërsa vetëm brenda një muaji janë regjistruar edhe 11 raste të reja me HIV.
“Kjo është realiteti me të cilin jetojnë të rinjtë, ndërsa tërheqja e edukimit seksual gjithëpërfshirës nënkupton tërheqjen e një prej mjeteve të rralla sistemike që mund t’i ndihmojë ata të njohin rrezikun, të vendosin kufij, të thonë ‘jo’, të kërkojnë ndihmë dhe të mbrohen”, deklarojnë nga HERA.
Sipas tyre, edukimi seksual gjithëpërfshirës nuk është kërcënim për fëmijët, por një përgjigje sistemike ndaj kërcënimeve me të cilat ata tashmë përballen, përfshirë dhunën seksuale dhe atë mes bashkëmoshatarëve, shantazhet, shpërndarjen e fotografive intime pa pëlqim, marrëdhëniet toksike, shtatzënitë e paplanifikuara, parandalimin e HIV-it dhe dezinformatat në internet.
