Shkup, 28 gusht, Zhurnal.mk – Sekreti rreth projektit në Pehçevë hapi pyetje të arsyeshme për konsumin e ujit dhe të energjisë elektrike. Çfarë në të vërtetë paraqesin data‑qendrat dhe ku hyn inteligjenca artificiale në gjithë këtë histori? Kur hapim një faqe interneti, shohim një video, paguajmë me kartë, ruajmë një fotografi ose bisedojmë me një sistem me inteligjencë artificiale, informacioni vjen nga një kompjuter fizik. “Reja” ka çati, mure, kabllo dhe faturë për energji, përkundër gjithë kësaj sot pushteti është rreshtuar pro dhe opozita kundër këtij projekti, shkruan Zhurnal.
Shtëpia fizike e internetit është data‑qendra
Në Maqedoninë e Veriut ditëve të fundit u ngrit shumë pluhur rreth iniciativës për ndërtimin e një data‑baze në Pançarevë, në Komunën e Pehçevës. Opinioni nuk e mori vesh emrin e investitorit, madhësinë e objektit, konsumin e ujit dhe të energjisë, teknologjinë e ftohjes, as përfitimin ekonomik për komunitetin lokal.
Këshilli i Komunës së Pehçevës më 25 gusht njëzëri e hodhi poshtë iniciativën për fillimin e procedurës urbanistike. Projekti nuk arriti deri në fazën e lejes për ndërtim, ndërsa të dhënat teknike bazë mbetën të panjohura. E pa këto, fjala “data‑qendër” thotë shumë pak.
Çfarë ka në një data‑qendër?
Data‑qendra është objekt i mbushur me serverë kompjuterë të fuqishëm që ruajnë, përpunojnë dhe dërgojnë të dhëna digjitale. Përveç serverëve, nevojiten sisteme për ruajtjen e të dhënave, lidhje të shpejta interneti, transformatorë, bateri, gjeneratorë rezervë dhe pajisje për ftohje. Gjithçka funksionon 24 orë në ditë, sepse transaksionet bankare, faqet e internetit, sistemet shtetërore, aplikacionet mobile dhe shërbimet cloud duhet të jenë vazhdimisht të disponueshme.
Ku hyn inteligjenca artificiale?
Data‑qendrat tradicionalisht ruajnë fotografi, video, faqe interneti, dokumente biznesi dhe baza të të dhënave. Inteligjenca artificiale kërkon fuqi shumë më të madhe llogaritëse. Modelet si ChatGPT trajnohen me sasi të mëdha teksti, imazhesh dhe të dhënash të tjera, pastaj përdoren për miliona kërkesa të përdoruesve. Për këto operacione përdoren mijëra procesorë grafikë të specializuar (GPU), të cilët konsumojnë shumë energji dhe gjenerojnë nxehtësi të madhe.
Pse u duhet ujë?
Pothuajse e gjithë energjia elektrike që përdorin serverët shndërrohet në nxehtësi. Ajo duhet të largohet vazhdimisht që pajisjet të mos mbinxehin. Disa data‑qendra përdorin ventilatorë të mëdhenj dhe sisteme ftohjeje të thata, të cilat konsumojnë pak ujë, por më shumë energji. Të tjerë përdorin kulla ftohjeje ku uji merr nxehtësinë dhe avullon, duke kursyer energji por duke konsumuar qindra mijëra litra ujë në ditë.
Energjia është problemi më i madh për Maqedoninë e Veriut
Sistemi energjetik vendor ende varet shumë nga lëndët djegëse fosile. Në vitin 2024, burimet e ripërtëritshme morën pjesë me 39,4% në prodhimin vendas të energjisë elektrike, ndërsa qymyri siguroi rreth 38%. Një data‑qendër i madh i lidhur me rrjetin vendor do të kishte gjurmë të konsiderueshme karboni.
Rreziqet reale mjedisore nga data-qendrat
Përveç konsumit të ujit dhe energjisë, data‑qendrat mund të krijojnë zhurmë të vazhdueshme, të gjenerojnë mbetje elektronike dhe të përdorin gjeneratorë dizel që ndotin ajrin. Ndikimet mund të reduktohen me lokacion të përshtatshëm, sisteme ftohjeje të mbyllura, përdorim të ujit teknik ose të pastruar, energji të ripërtëritshme dhe izolim akustik.
Çështjet mjedisore rreth data‑qendrat kanë bazë reale, por pa transparencë krijohet hapësirë për teori konspirative dhe frikë nga teknologjia. Pyetja më e rëndësishme mbetet se kush investon, sa i madh është objekti, sa resurse do të përdorë dhe çfarë përfitimi do të ketë komuniteti lokal?
Kujtojmë që, Maqedonia e Veriut mund të ketë data‑qendra ato janë pjesë e infrastrukturës së shoqërisë moderne. Por vendimi për ndërtim duhet të fillojë me emrin publik të investitorit, projekt të plotë dhe detyrime të matshme. Pehçeva mori kërkesë për besim pa të dhëna dhe, normalisht, e refuzoi. /Zhurnal.mk
