Shkup, 16 shtator Zhurnal.mk – Përfshirja në Korridorin Vertikal mund ta ndryshojë pozitën e Maqedonisë në hartën energjetike, jo sepse vendi do të bëhet i vetë-mjaftueshëm, por sepse për herë të parë do të ketë mundësi të zgjedhë mes më shumë burimeve, rrugëve dhe partnerëve.
Vendi shpesh e thekson pozitën e tij gjeografike si një nga përparësitë më të mëdha strategjike, duke pasur parasysh faktin se ndodhet në një pozicion qendror mes veriut dhe jugut, në një udhëkryq rajonal të rrugëve të rëndësishme të transportit dhe korridoreve natyrore, si dhe në afërsi të drejtpërdrejtë me tregje të mëdha rajonale.
Por kur bëhet fjalë për energjinë, ky avantazh gjeografik deri më tani nuk është shndërruar sa duhet në përfitim real strategjik. Kjo vlen veçanërisht për gazin natyror. Lidhjet e kufizuara dhe niveli i ulët i ndërlidhjes infrastrukturore e kanë lënë Maqedoninë në periferi të hartës rajonale të gazit, me hapësirë të kufizuar për zgjedhje dhe manovrim sa herë që ndryshojnë kushtet në treg apo rrethanat gjeopolitike.
Pikërisht për këtë arsye, Korridori Vertikal mund të jetë më shumë se një projekt tjetër energjetik. Pyetja që shtrohet tani është nëse Maqedonia më në fund mund të kalojë nga pozita e një “rruge pa dalje energjetike” në pozitën e një udhëkryqi energjetik rajonal.
**Maqedonia mund të krijojë kushte për rezistencë më të madhe energjetike**
Kjo nuk do të thotë se brenda natës do të bëhemi qendër energjetike, as se Maqedonia do të ndërpresë varësinë nga importi. Realiteti është se një shtet i vogël nuk mund të prodhojë vetë sasi të mjaftueshme të çdo energjenti që i nevojitet. Por pikërisht për këtë arsye, strategjia nuk duhet të jetë vetë-mjaftueshmëria e plotë, por rezistenca sa më e madhe.
Rezistenca ndërtohet duke krijuar mundësi zgjedhjeje. Më shumë drejtime furnizimi nënkuptojnë edhe siguri më të madhe. Në energjetikë, varësia më e kushtueshme nuk është gjithmonë gazi më i shtrenjtë, por më së shumti paguan ai që nuk ka mundësi ta blejë gazin nga një burim tjetër.
Prandaj, çdo vend, përfshirë edhe Maqedoninë, duhet të synojë diversifikimin. Nëse vendi përmes interkonektorëve të rinj lidhet me sistemin grek, ndërsa përmes Serbisë fiton edhe një drejtim tjetër drejt veriut, atëherë mundësitë për zgjedhje zgjerohen ndjeshëm.
Shteti do të mund të zgjedhë vetë burimin e furnizimit, drejtimin, si dhe partnerin nga i cili do të furnizohet. Dhe pikërisht këtu ndoshta qëndron vlera më e madhe e Korridorit Vertikal.
Gazi që hyn në sistemin rajonal nuk është e thënë të vijë nga një vend i vetëm. Drejtimi jugor hap qasje te gazi që mbërrin përmes infrastrukturës greke, përfshirë edhe gazin natyror të lëngshëm, por edhe te burime të tjera të disponueshme në tregun evropian.
Nga ana tjetër, lidhja me rrjetin bullgar dhe me sistemet veriore hap mundësi shtesë për lëvizjen e gazit. Kjo e ndryshon logjikën e pozitës energjetike të Maqedonisë.
Në vend që të pyesim se nga do të vijë gazi, gradualisht mund të kemi mundësi të pyesim se cili drejtim dhe cili burim është më i leverdishëm dhe më i sigurt për ne. Ky është një ndryshim shumë më i madh sesa thjesht ndërtimi i një tubacioni të ri.
Për ekonominë maqedonase, kjo mund të nënkuptojë më shumë parashikueshmëri dhe, në situata krizash, siguri më të madhe se ndërprerja e një rruge furnizimi nuk do të nënkuptojë automatikisht ndërprerjen e furnizimit. Në këtë mënyrë, edhe ekonomia maqedonase do të mund të mbështetet në furnizim më të pandërprerë me energjensë.
Megjithatë, as këtu nuk duhet të krijohen pritshmëri jorealiste. Ndërlidhja më e madhe në vetvete nuk garanton energji të lirë. Çmimi do të varet nga tregu, disponueshmëria e sasive, kostot e transportit, tarifat dhe marrëveshjet me furnizuesit.
Megjithatë, konkurrenca vështirë se mund të zhvillohet aty ku mundësitë e zgjedhjes janë të kufizuara. Prandaj, lidhjet e reja janë të rëndësishme si infrastrukturë, por edhe si parakusht për konkurrencë më të madhe në treg.
**Nga pikë tranziti në qendër energjetike?**
Këtu shtrohet edhe pyetja më serioze strategjike: a do të jetë Maqedonia vetëm një korridor energjetik apo mund të bëhet qendër energjetike?
Përgjigjja nuk do të varet vetëm nga numri i kilometrave të tubacioneve që do të ndërtohen. Nëse Maqedonia mbetet vetëm një vend nëpër të cilin kalon energjia, përfitimi do të jetë i kufizuar. Por nëse infrastruktura e re lidhet me zhvillimin e tregut, kapacitetet e magazinimit, tregtinë, industrinë dhe investimet e reja energjetike, atëherë gjeografia më në fund mund të fillojë të funksionojë në favorin tonë edhe në sektorin e energjisë.
Pikërisht këtu duhet parë rëndësia më e gjerë e Korridorit Vertikal. Ai nuk duhet parë vetëm si infrastrukturë për gazin, por edhe si pjesë e gjeopolitikës së re evropiane të energjisë.
Pas ndryshimeve të mëdha në tregun evropian të energjisë, drejtimet e furnizimit janë shndërruar në çështje strategjike. Evropa Jugore po fiton rëndësi më të madhe si pikë hyrëse për energjensët, ndërsa vendet që ndodhen në veri të saj po fitojnë mundësi të reja furnizimi.
Në këtë konfigurim, Maqedonia nuk duhet të jetë vetëm vëzhguese, por mund të bëhet pjesë e rrjetit.
Për një shtet të vogël, pavarësia energjetike nuk duhet të kuptohet si iluzion se mund të prodhojë gjithçka vetë. Pavarësia energjetike në kushtet moderne nënkupton diçka më praktike, të mos varesh vetëm nga një burim, vetëm nga një drejtim apo vetëm nga një partner.
Pikërisht për këtë arsye, vlera më e madhe strategjike e përfshirjes së Maqedonisë në Korridorin Vertikal mund të jetë fakti se vendi fiton më shumë mundësi dhe, bashkë me to, hapësirë më të madhe për të ndjekur politikën e vet energjetike.
Nëse nga kjo Maqedonia vërtet do të bëhet një udhëkryq energjetik dhe jo vetëm pikë tranziti, do të varet nga ajo që do të ndodhë pas ndërtimit të infrastrukturës. Do të duhet të ketë një treg real, kapacitete të rezervuara, kompani që do ta përdorin sistemin dhe logjikë ekonomike pas gjithë investimit.
Në fund, për një shtet që për një kohë të gjatë ka qenë në fundin e një sistemi energjetik, pikërisht mundësia e zgjedhjes mund të jetë hapi i parë drejt një pozite shumë më të fuqishme në hartën energjetike rajonale.
