Shtip, 27 gusht Zhurnal.mk – Që e vogël shikonte kamionët dhe thoshte me vete se një ditë edhe ajo do të ulej pas timonit. Në moshën 21-vjeçare, mblodhi guximin dhe u nis drejt rrugëve evropiane, edhe pse kishte njerëz që i thoshin se kjo nuk ishte punë për një grua. Sot, pas katër vitesh, ajo përshkon vetë mijëra kilometra, përballet me kufijtë, parkingjet, ngarkesat dhe të gjitha vështirësitë e rrugës. Thotë se nuk ka qenë gjithmonë e lehtë, por kur e do diçka, nuk ka kthim prapa. Ndërsa atyre që ende mendojnë se kamioni është punë burrash, Nadica u thotë vetëm: “Mirë, do ta shohim.”
Nga Shtipi drejt Holandës, Gjermanisë, Francës dhe rrugëve të tjera evropiane, 25-vjeçarja Nadica Milanova po jeton ëndrrën që e kishte që në fëmijëri – të ulej pas timonit të një kamioni të madh. Sot ka katër vite përvojë profesionale, ndërsa vendi i saj i punës është mijëra kilometra larg shtëpisë. Këto ditë kamionin e ka lënë të parkuar në Holandë, ndërsa ajo është kthyer në vendlindjen e saj, Shtip, ku për “Veçer” tregon se si duket jeta në rrugët e Evropës, çfarë do të thotë të jesh një grua e re në një profesion të dominuar nga burrat dhe pse, pavarësisht të gjitha vështirësive, nuk do ta ndryshonte zgjedhjen e saj.
Ndonjëherë, ëndrrat më të mëdha fillojnë fare thjesht – me një vështrim të një fëmije përmes dritares. Për Nadicën Milanova, gjithçka nisi gjatë udhëtimeve me babanë e saj nëpër Evropë. Teksa kalonin kilometrat dhe para saj ndryshonin shtetet, qytetet dhe peizazhet, vajza e vogël shikonte kamionët e mëdhenj në rrugë dhe imagjinonte se një ditë pikërisht ajo do të ishte pas timonit. Ajo thotë se kjo nuk ishte një magjepsje fëmijërore që do të zhdukej me kalimin e viteve, por e kundërta – dëshira bëhej gjithnjë e më e fortë.
– Ndoshta që kur isha e vogël, ndërsa udhëtoja me babanë tim nëpër Evropë. Duke parë kamionët dhe rrugët, i thosha vetes: “Një ditë edhe unë do ta ngas këtë kamion”. Ajo dëshirë e fëmijërisë nuk u zhduk me kalimin e viteve – përkundrazi, u bë ëndrra ime. Më tërhiqte më së shumti liria dhe udhëtimi. Në vend që çdo ditë të jesh në të njëjtin vend, sheh shtete, qytete dhe njerëz të ndryshëm. Me babanë e përjetova atë jetë që në fëmijëri dhe ndoshta atëherë lindi dashuria ime për kamionët – tregon kjo vajzë e re.
Ëndrra që kishte që e vogël u bë udhërrëfyesja e saj dhe në moshën 21-vjeçare Nadica vendosi ta kthente në profesion. Por, si çdo hap i madh, edhe ky solli frikë – veçanërisht te njerëzit e saj më të afërt. Nëna e saj nuk ishte aspak e entuziazmuar nga ideja që vajza e saj e re të ngiste e vetme një kamion nëpër Evropë. Ajo e dinte se pas timonit nuk ishte vetëm liria e udhëtimit, por edhe një përgjegjësi e madhe. Babai i saj, nga ana tjetër, ishte krejt ndryshe – ai ishte njeriu që besonte se vajza e tij mund ta realizonte atë që kishte ëndërruar.
– Kur në moshën 21-vjeçare vendosa të ngas kamion profesionalisht, nuk ishte aspak e lehtë për të afërmit e mi. Nëna ime kishte frikë dhe nuk më mbështeste shumë, sepse e dinte se sa e vështirë dhe e përgjegjshme është kjo punë. Por babai im ishte plotësisht në anën time – ai besonte tek unë dhe më dha kurajë ta ndiqja ëndrrën time. Edhe sot i jam mirënjohëse për këtë – thotë Nadica.
Udhëtimi i parë i gjatë vetëm në kamion nuk ishte pa frikë. Përkundrazi. Papritur babai i saj nuk ishte më në sediljen e pasagjerit, nuk kishte dikë pranë saj që t’i tregonte ku të kthehej, si të gjente rrugën apo çfarë të bënte nëse diçka shkonte keq. Kishte vetëm kamionin, rrugën përpara dhe njohuritë e saj.
– Sinqerisht, kisha pak frikë. Ishte hera e parë që udhëtoja vetëm në një distancë të gjatë dhe nuk e dija nëse do të mund të ia dilja. Por pikërisht kjo më dha edhe më shumë dëshirë të vazhdoja dhe t’i dëshmoja vetes se mundem – tregon Nadica.
Dhe pikërisht aty, në kilometrat e parë që i përshkoi e vetme, filloi shkolla e saj e vërtetë. Ajo thotë se të jesh shofer profesionist nuk do të thotë vetëm të ulesh pas timonit dhe të ngasësh. Kamioni është vetëm një pjesë e historisë. Pjesa tjetër janë parkimi, ngarkesa, dokumentet, doganat, kufijtë, tahografi, koha, organizimi dhe të gjitha situatat e paparashikueshme që mund të ndodhin mijëra kilometra larg shtëpisë.
– Në fillim, më e vështira ishte gjithçka së bashku. Vozitja është vetëm një pjesë e punës. Duhet të dish të parkosh, të orientohesh me dokumentet, kufijtë, ngarkimin dhe shkarkimin, të ndjekësh kohën dhe të dish çfarë të bësh nëse shfaqet ndonjë problem. Me përvojën, gjithçka bëhet më e lehtë – thotë Nadica.
Sot, katër vite më vonë, Nadica nuk e sheh më profesionin vetëm si drejtim të kamionit. Ajo thotë se ka mjaftueshëm përvojë për të ditur se një shofer i mirë duhet të jetë edhe organizator, psikolog, pak mekanik dhe, mbi të gjitha, një person që di të qëndrojë i qetë kur gjërat nuk shkojnë sipas planit.
– Sot e di se të jesh shofer kamioni nuk do të thotë vetëm të ulesh dhe të ngasësh. Duhet të jesh i organizuar, i qetë, i përgjegjshëm dhe të dish të orientohesh në çdo situatë. Në fillim mendoja se gjëja më e rëndësishme ishte vozitja, ndërsa sot e di se e gjithë puna që lidhet me vozitjen është po aq e rëndësishme – konstaton ajo.
Nëse dikush nuk ka qenë kurrë në një kamion gjatë një udhëtimi të gjatë, ndoshta imagjinon se dita e punës së shoferit është e thjeshtë: ndiz motorin dhe vozit. Por, siç tregon Nadica, realiteti është krejt ndryshe. Ajo thotë se pothuajse nuk ekziston një “ditë e zakonshme” pune. Mëngjesi i saj fillon me kontrollin e kamionit, itinerarit, dokumenteve dhe ngarkesës. Pastaj vijnë kilometrat, pushimet, kufijtë, parkimi, ngarkimi dhe shkarkimi. Ndonjëherë dita kalon qetë, ndërsa ndonjëherë problemet vijnë njëra pas tjetrës.
– Nuk ka tamam një “ditë të zakonshme”, sepse çdo ditë është ndryshe. Zgjohesh, kontrollon kamionin, sheh itinerarin, dokumentet dhe ngarkesën dhe nisesh. Pastaj vijnë vozitja, pushimet, kufijtë, parkimi, ngarkimi ose shkarkimi. Ndonjëherë dita kalon qetë, ndërsa ndonjëherë ndodhin njëqind gjëra njëherësh – thotë Nadica.
Nëse duhet të zgjedhë atë që do më së shumti në profesionin e saj, ajo thotë se përgjigjja është e njëjtë me atë të Nadicës së vogël – udhëtimi. Evropën e ka njohur nga një këndvështrim krejt tjetër. Ka parë qytete dhe shtete, ka takuar njerëz dhe kultura të ndryshme, ndërsa çdo rrugë e re i sjell diçka ndryshe. Por ndjenja më e bukur, thotë ajo, është kur përfundon një udhëtim të gjatë dhe e di se ia doli ta përballojë vetë.
– Më së shumti më pëlqen që udhëtoj dhe se kam parë një pjesë të madhe të Evropës. Më pëlqen edhe ndjenja kur përfundoj një rrugëtim të gjatë dhe e di se e përballova vetë. Më shumë energji më harxhojnë pritjet, kolonat, mungesa e parkingjeve dhe situatat kur ndonjë problem nuk varet nga ti – tregon ajo.
Probleme ka, thotë ajo, veçanërisht kur je vetëm. Sipas saj, shoferi duhet të dijë të dallojë nëse diçka nuk është në rregull me kamionin, të dijë diçka rreth mekanikës, të kuptojë ngarkesën, dokumentet, tahografin, itinerarin dhe organizimin.
– Duhet të dish shumë më tepër nga sa mendojnë njerëzit. Nuk është e nevojshme të jesh mekanik, por duhet të dallosh kur diçka nuk është në rregull me kamionin. Duhet të dish për ngarkesën, dokumentet, tahografin, itinerarin dhe organizimin. Kur je vetëm, mijëra kilometra larg shtëpisë, duhet të dish të orientohesh – thotë Nadica.
Edhe pse sot flet me siguri për profesionin e saj, Nadica nuk e fsheh se fakti që është grua në një profesion ku dominojnë burrat, ndonjëherë ka qenë një barrë shtesë. Në fillim ndiente se njerëzit e shihnin fillimisht si grua dhe vetëm më pas si shofer. Për këtë arsye ndiente se duhej të dëshmonte më shumë. Por me kalimin e kohës mësoi se përgjigjja më e mirë nuk jepet me fjalë, por me punë.
– Po, patjetër. Mendoj se në fillim disa njerëz shohin së pari që je grua dhe vetëm më pas shohin nëse di të ngasësh. Prandaj ndieja se duhej të dëshmoja më shumë. Por me kalimin e kohës kuptova se përgjigjja më e mirë është puna – kur tregon se di, atëherë nuk ka nevojë të shpjegosh asgjë – thotë ajo.
Shpesh, kur marrin vesh se shoferi është grua, njerëzit habiten. Disa nuk besojnë derisa Nadica vetë t’u konfirmojë se pikërisht ajo do ta ngasë kamionin. Të tjerë mahniten, ndërsa disa janë skeptikë. Ka pasur edhe nga ata që i kanë thënë drejtpërdrejt se “kjo nuk është punë për grua”. Ajo nuk është grindur. Nuk është përleshur me ta.
– Po, e kam dëgjuar këtë. Por kurrë nuk kam dashur të grindem apo të debatoj. Thjesht i them vetes: “Mirë, do ta shohim”. Unë më së shumti dua të tregoj me vepra se mundem. Nëse jam e lumtur me punën dhe e bëj siç duhet, nuk shoh pse duhet të jetë “vetëm për burra” – thotë Nadica.
Por pas historisë për lirinë dhe udhëtimin ekziston edhe një anë që shpesh nuk shihet nga jashtë. Jeta në rrugë sjell rreziqe. Parkingje të pasigurta, vjedhje, pritje të gjata dhe situata të paparashikueshme. Ajo thotë se kur është vetëm dhe larg shtëpisë, duhet të jetë jashtëzakonisht e vëmendshme.
– Ka momente kur ndihesh e pasigurt, veçanërisht kur je vetëm dhe larg shtëpisë. Me kalimin e kohës, mësova të jem më e kujdesshme se ku parkoj, kë lejoj të afrohet pranë kamionit dhe si sillem në situata të caktuara. Në rrugë duhet gjithmonë t’i kesh “sytë hapur” – konsideron Nadica.
Aktualisht, Nadica nuk ka problem personal me rregullin 90 ditë brenda 180 ditëve për qëndrimin në zonën Schengen, pasi, siç thotë, qëndrimi i saj është i rregulluar me vizë evropiane pune. Por ajo e di mirë se për një numër të madh të shoferëve profesionistë maqedonas kjo është një problem serioz. Sipas saj, shoferët profesionistë që hyjnë në Evropë për shkak të punës nuk mund të vendosen në të njëjtën kategori me turistët.
– Absolutisht nuk është e drejtë. Shumë kolegë kanë probleme me këtë rregullore, ndërsa me këtë punë mbajnë familjet e tyre në shtëpi. Por këtë problem duhet ta zgjidhin Ministria e Transportit dhe Lidhjeve dhe Ministria e Punëve të Jashtme. Vërtet shpresoj që të zgjidhet së shpejti, sepse kompanitë vendase do të humbin edhe më shumë shoferë profesionistë, të cilët vetë kërkojnë zgjidhje dhe hapin kompani jashtë Maqedonisë – thotë Nadica.
Nëse problemi nuk zgjidhet, pasojat, sipas saj, nuk do të jenë vetëm personale. Ato do t’i ndiejnë edhe kompanitë e transportit dhe, përmes tyre, edhe ekonomia. Ajo veçanërisht thekson problemin e pritjeve të gjata dhe procedurave burokratike.
– Ky është një problem i madh për shtetin. Industria jonë nuk është zhvilluar mjaftueshëm që kompanitë e transportit të kryejnë transport të brendshëm, e njëjta gjë vlen edhe për transportin ndërmjet vendeve të Ballkanit – nuk ka shumë të tillë. Problem shtesë janë pritjet e mëdha në kufij, procedurat burokratike dhe mënyra e punës që lirisht mund ta quaj keqtrajtim të shoferëve – thotë Nadica.
Ajo jep një shembull konkret nga praktika – nëse shkarkoni mall në Maqedoni dhe keni mbërritur në terminalin doganor në orën 8 të mëngjesit dhe keni dorëzuar dokumentet, dogana do t’jua kthejë dokumentet në orën 15:30, para se punonjësit të përfundojnë orarin e punës dhe, në shumicën e rasteve, nuk do të mund ta shkarkoni mallin po atë ditë, sepse kompania ku duhet të bëhet shkarkimi tashmë do të jetë mbyllur. Kështu, nëse problemi me rregullin 90-ditor nuk zgjidhet, kompanitë po kërkojnë dhe tashmë po regjistrojnë kompani jashtë Maqedonisë për të mbijetuar, ndërsa edhe shoferët po largohen drejt kompanive evropiane, sepse edhe ata kërkojnë mënyra për të mbijetuar – tregon kjo vajzë e re.
Pavarësisht të gjitha këtyre sfidave, Nadica nuk do të hiqte dorë nga profesioni i saj, përkundrazi.
– Një vajze të re në Maqedoni që mendon të bëhet shofer profesionist do t’i thosha të mos dorëzohet vetëm sepse dikush do t’i thotë se kjo është “punë burrash”. Por, gjithashtu, do t’i thosha të dijë se në çfarë po hyn. Sepse kjo nuk është vetëm vozitje nëpër Evropë. Duhet të jesh një vajzë që vërtet dëshiron të udhëtosh dhe nuk ke frikë nga sfidat. Edhe unë fillova shumë e re dhe në fillim kishte njerëz që dyshonin nëse do të mundesha. Sot, pas katër vitesh, mund të them se ky profesion më ka ndryshuar shumë dhe më ka bërë më të pavarur dhe më të sigurt në vete – përfundon Nadica.
Sipas saj, drejtimi i kamionit nuk është një punë e lehtë dhe nuk është vetëm udhëtim nëpër Evropë, sepse ka udhëtime të gjata, pritje, lodhje, probleme me parkingjet, kufijtë dhe momente kur të mungon shumë shtëpia. Por, thotë ajo, ka edhe shumë anë të bukura – njeh shtete, njerëz dhe kultura të ndryshme dhe çdo ditë është ndryshe.
Për të, më e rëndësishmja është që vajzat të mos lejojnë që paragjykimet e të tjerëve të bëhen kufi për to.
– Një vajze të re do t’i thosha të mos dorëzohet vetëm sepse dikush do t’i thotë se kamioni është punë burrash. Nëse e do profesionin dhe ka dëshirë të mësojë, mund të ketë sukses njësoj si çdo burrë – thotë ajo.
Dhe ndoshta më e bukura është se historia e Nadicës nuk fillon me kamionin. Fillon me një vajzë të vogël. Me babanë pranë saj. Me rrugën evropiane përpara. Me kamionët që kalonin pranë tyre. Dhe me një fjali që atëherë ishte vetëm një dëshirë fëmijërore: një ditë, edhe ajo do të ngiste kamion.
Sot, kur përshkon rrugët evropiane, Nadica ndonjëherë kthehet me mendje te ato momente. Te vajza që rrinte pranë babait të saj dhe shikonte përmes dritares. Vetëm se tani nuk shikon më nga sedilja e pasagjerit. Ajo është pas timonit.
– Nëse sot do të mund të ulesha pranë Nadicës së vogël, do t’i thosha: “Do të ketë ditë kur do ta kesh të vështirë, do të ketë njerëz që do të të thonë se nuk mundesh, por mos u beso. Vetëm vazhdo. Dhe ndoshta gjëja më e bukur është se sot, kur kaloj nëpër ndonjë rrugë evropiane, ndonjëherë më kujtohet ajo vajza e vogël që rrinte pranë babait të saj dhe ëndërronte. Dhe i them vetes: ‘Ja, Nadica, ia dolëm. Nuk ishte vetëm një ëndërr’”, thotë e reja nga Shtipi.
