Bukuresht/Shkup, 10 gusht Zhurnal.mk – Lufta e Dytë Ballkanike filloi me përplasjet ndërmjet Bullgarisë, Greqisë dhe Serbisë në qershor të vitit 1913, për shkak të interpretimeve të ndryshme lidhur me atë se cilit shtet dhe sa pjesë të Maqedonisë duhej t’i takonte.
Analizat e mëvonshme kanë treguar se Bullgaria kishte shumë gjasa të fitonte në të dy frontet, nëse situatën nuk do ta shfrytëzonte Rumania. E nxitur nga Franca dhe Britania e Madhe, Rumania i shpalli luftë Sofjes. Duke qenë se pjesa veriore e Bullgarisë ishte pothuajse pa ushtri, trupat rumune në fillim të korrikut përparuan pa vështirësi në territorin bullgar dhe arritën deri pranë portave të kryeqytetit bullgar.
Të njëjtën situatë e shfrytëzoi edhe Turqia, e cila hapi një front të katërt kundër ushtrisë bullgare. Pas kësaj, disfata e Bullgarisë u bë e pashmangshme dhe ajo kërkoi ndërprerjen e luftimeve dhe fillimin e negociatave.
Delegacionet mbërrijnë në Bukuresht
Më 14 korrik 1913, sipas kalendarit të vjetër, një të diel, delegacionet serbe, greke dhe malazeze mbërritën së bashku në Turnu Severin me një anije serbe, në të cilën valëviteshin flamujt serb, malazez, grek dhe rumun.
Delegacionet u pritën nga Treanea Greçeano, shefi i protokollit të oborrit rumun. Nga aty, me tren, vazhduan drejt Bukureshtit.
Në një bisedë me korrespondentin e një gazete rumune, kryeministri serb dhe kreu i delegacionit serb, Nikola Pashiq, menjëherë pas mbërritjes deklaroi se mes Serbisë dhe Greqisë nuk kishte mosmarrëveshje për Gjevgjelinë dhe se priste që edhe Bullgaria të tregonte të njëjtën vullnet të mirë.
Edhe delegati grek Dimitar Panas deklaroi se mes grekëve dhe serbëve nuk kishte mosmarrëveshje dhe se Gjevgjelia nuk do të paraqiste problem.
Ndërkohë, drejt Bukureshtit po udhëtonte edhe delegacioni bullgar, i kryesuar nga ministri i Financave dhe kryetari i Partisë Liberale, Dimitar Tonçev.
17 korrik 1913 – Fillojnë negociatat
Më 17 korrik 1913, sipas kalendarit të vjetër, më 30 korrik sipas kalendarit të ri, në orën 16:00 filluan negociatat me mbledhjen e delegatëve të vendeve ndërluftuese në Ministrinë e Punëve të Jashtme të Rumanisë.
Të parët mbërritën delegatët serbë dhe malazezë, më pas bullgarët, grekët dhe në fund delegatët rumunë.
Për kryesues të mbledhjes u zgjodh kryeministri rumun Titu Maioresku.
Ishte dita e parë kur delegatët u njohën me njëri-tjetrin, por edhe me përmbajtjen e autorizimeve të tyre. U konstatua se të gjithë, përveç përfaqësuesve të Malit të Zi, kishin autorizime të pakufizuara për zhvillimin e negociatave dhe për lidhjen e paqes.
Sinjalet e para tregonin se ndërmjet Rumanisë dhe Bullgarisë, si dhe ndërmjet Serbisë dhe Bullgarisë, mund të arrihej shpejt një marrëveshje.
Problemi më serioz pritej të paraqitej në negociatat ndërmjet Bullgarisë dhe Greqisë, kryesisht për shkak të portit të Kavallës.
Megjithatë, edhe para fillimit zyrtar të negociatave, marrëdhëniet ndërmjet Serbisë dhe Bullgarisë u tensionuan më tej. Bullgarët kërkuan nga rumunët që të mbronin popullsinë e qytetit të Vidinit, duke pretenduar se nëse ushtria serbe, e cila ndodhej vetëm tre kilometra larg qytetit, do të hynte e para, mund të ndodhte një masakër.
Në Serbi kjo kërkesë u interpretua si një përpjekje diplomatike e delegacionit bullgar për të shkaktuar përçarje në marrëdhëniet e mira ndërmjet Rumanisë dhe Serbisë.
Më vonë u mësua se Bullgaria ishte këshilluar për një hap të tillë nga Italia, e cila, për shkak të interesave të saj në Shqipëri dhe në ishujt e Egjeut, nuk ishte e prirur ndaj Greqisë dhe Serbisë.
Në të njëjtën mbledhje, me propozimin e kryeministrit grek Elefterios Venizelos, i cili drejtonte delegacionin grek, u vendos që nga 18 korriku, në orën 17:00, të fillonte armëpushimi në të gjitha frontet.
Armëpushimi i plotë duhej të vendosej brenda pesë ditësh, deri më 23 korrik. Nëse deri atëherë nuk do të arrihej marrëveshje ose nuk do të jepeshin garanci se marrëveshja do të arrihej me kushte të pranueshme për të gjitha palët, luftimet do të vazhdonin.
18 korrik 1913 – Gjevgjelia dhe Kavalla në qendër të bisedimeve
Dita e dytë e bisedimeve nisi sërish në orën 16:00. Takimi zgjati gjysmë ore dhe u vendos që palët kundërshtare t’i zgjidhnin çështjet e kontestuara në takime të veçanta dhe të ndara, ndërsa në konferencë të paraqiteshin vetëm çështjet për të cilat nuk ishte arritur marrëveshje.
Në mbrëmje u zhvilluan bisedime të veçanta ndërmjet kryeministrit serb Nikola Pashiq dhe kreut të delegacionit bullgar Dimitar Tonçev, ndërsa më pas Tonçev u takua edhe me Venizelosin.
Venizelos kishte deklaruar një ditë më parë se Kavalla duhej të mbetej greke. Ai konfirmoi edhe një herë se problemi i Gjevgjelisë nuk do të paraqitej dhe se qyteti me shumë gjasë do t’i takonte Serbisë.
Në të njëjtën kohë, me shumë vëmendje ndiqeshin mesazhet që vinin nga fuqitë e mëdha, veçanërisht Britania e Madhe, Franca, Rusia dhe Austro-Hungaria.
Në atë ditë ekzistonte bindja se asnjëra prej tyre nuk kishte kundërshtim që Serbia ta merrte Maqedoninë në të dyja anët e lumit Vardar, deri në Gjevgjeli.
Megjithatë, një shqetësim u shkaktua nga shkrimet e disa gazetave austriake, sipas të cilave, për shkak të ruajtjes së ekuilibrit në Ballkan, Serbisë duhej t’i takonte vetëm territori në anën e djathtë të Vardarit, ndërsa Bullgarisë ana e majtë dhe porti i Kavallës.
Më 18 korrik u shfaq edhe lajmi se Bullgaria mund të ngrinte çështjen e autonomisë së Maqedonisë, si një përpjekje e fundit për të frenuar aspiratat e Serbisë dhe Greqisë.
Menjëherë pas kësaj erdhi reagimi i korrespondentëve të disa gazetave ballkanike nga Parisi. Ata njoftuan se Franca konsideronte se kjo çështje ishte zgjidhur dhe rikujtuan se gjatë negociatave në Londër, pas përfundimit të Luftës së Parë Ballkanike, të njëjtin propozim e kishte bërë edhe Turqia.
Në atë kohë, pikërisht Bullgaria i ishte përgjigjur Turqisë se ajo kishte harruar rezultatet e luftës dhe se propozimi për një Maqedoni autonome nuk mund të pranohej.
Mesazhi ishte i qartë: nëse tani Bullgaria do të ngrinte të njëjtën çështje, ajo do të vepronte në mënyrë të ngjashme me Turqinë dhe do të merrte të njëjtën përgjigje që vetë Bullgaria i kishte dhënë përfaqësuesit turk në negociatat e Londrës.
Në ato ditë, Greqia dhe Serbia gëzonin mbështetje të madhe nga Franca dhe Britania e Madhe, të cilat në të dyja vendet shihnin një pengesë ndaj zgjerimit të ndikimit austriak dhe rus në Ballkan.
19 korrik 1913 – Bullgaria përpiqet të sigurojë mbështetje
Më 19 korrik, nga ora 10:00, u zhvilluan bisedime ndërmjet delegacioneve serbe, greke dhe malazeze, nga njëra anë, dhe delegacionit bullgar, nga ana tjetër.
Gjatë bisedimeve, Bullgarisë iu paraqitën kërkesat e aleatëve.
Ndërkohë, delegacioni bullgar dhe ai rumun kishin arritur një marrëveshje sipas së cilës Bullgaria ia lëshonte Dobruzhën Rumanisë.
Bullgarët u morën vesh shpejt me rumunët, duke shpresuar se në këtë mënyrë Rumania do të sillej si palë neutrale në vazhdimin e negociatave, pasi interesi i saj territorial tashmë ishte plotësuar.
Konferenca zyrtare nën drejtimin e Maioreskut filloi në orën 16:00, por u ndërpre pasi u konstatua se aleatët dhe Bullgaria ende nuk kishin arritur marrëveshje.
Atë ditë ishte e dukshme nervozizmi për shkak të pushtimit turk të Edrenesë dhe raporteve se popullsia kishte dalë për të festuar, duke i shprehur mirënjohje sulltanit.
Ambasadori rus në Bukuresht u këshilloi Greqisë dhe Serbisë që sa më shpejt të arrinin një marrëveshje me Bullgarinë, në mënyrë që të shmangeshin konfliktet dhe që Rusia t’i garantonte Edrenenë Sofjes.
Dy ditë më vonë u bë e qartë edhe arsyeja e shqetësimit rus: më 19 korrik autoritetet turke për disa orë mbyllën kalimin e anijeve tregtare përmes Bosforit.
Më pas kalimi u hap, por mesazhi ishte i mjaftueshëm për të shkaktuar panik në Rusi. Turqia, kur të dëshironte, mund ta bllokonte Rusinë dhe nëse Rusia, përmes Bullgarisë, nuk gjente një dalje tjetër drejt detit, pozita e saj do të bëhej shumë e vështirë.
Pikërisht për këtë arsye, Rusia do ta mbështeste nga prapaskena Bullgarinë në kërkesën e saj për Kavallën. Çështja e këtij porti u bë një nga temat kryesore rreth së cilës u zhvilluan negociatat.
20 korrik 1913 – Paraqiten kërkesat ndaj Bullgarisë
Më 20 korrik, kryeministri bullgar Radosavov deklaroi për gazetën “Cajt” se paqja tashmë mund të konsiderohej e arritur dhe se, sa i përket ndarjes së Maqedonisë, nuk do të kishte pengesa të pakapërcyeshme, pasi fuqitë e mëdha kishin ruajtur të drejtën për të dhënë fjalën e fundit.
Deklarata tregonte se Bullgaria po përpiqej përmes mjeteve diplomatike të siguronte sa më shumë territor në Maqedoni, ndërsa në rast të një zhvillimi të pafavorshëm shpresonte në ndihmën e Rusisë dhe Austro-Hungarisë pas përfundimit të negociatave.
Çështja e autonomisë së Maqedonisë, pas sinjalit jozyrtar francez, tashmë nuk përmendej më.
Gjatë kësaj dite, Serbia dhe Greqia u angazhuan më shumë në planin diplomatik për çështjen e hyrjes së Turqisë në Edrene.
Qëndrimi i tyre i përbashkët ishte se kjo çështje, të cilën po përpiqej ta impononte Rusia, nuk kishte lidhje me negociatat në Bukuresht.
Nëse Bullgaria kishte problem me Turqinë, duhej t’u drejtohej fuqive të mëdha – ky ishte qëndrimi i përbashkët i delegacioneve serbe dhe greke.
Më 20 korrik u bënë publike kërkesat e aleatëve, të paraqitura dy ditë më parë.
Bullgarisë iu kërkua që kufiri të tërhiqej përgjatë lumit Struma deri në Detin Egje. Gjithashtu, Bullgaria duhej të hiqte dorë nga të gjitha kërkesat lidhur me ishujt e Egjeut, të pranonte pagesën e dëmshpërblimit dhe të jepte garanci për popullsinë në Traki, duke garantuar lirinë, shkollat dhe kishën në komunat e përcaktuara si greke.
Ndërkohë, gjithnjë e më shumë kristalizohej edhe qëndrimi i fuqive të mëdha për Kavallën.
Sipas raportimeve të gazetave, pas idesë që porti t’i jepej Bullgarisë qëndronin jo vetëm Rusia, por edhe Austria dhe Italia. Në anën tjetër, Franca, Britania e Madhe dhe Gjermania këmbëngulnin që Kavalla t’i takonte Greqisë.
Atë ditë pritej sinjali nga Bullgaria nëse do t’i pranonte kërkesat e aleatëve, në mënyrë që të mund të vazhdonte armëpushimi që skadonte më 23 korrik.
Propaganda gjatë negociatave
Propaganda ishte aktive edhe gjatë zhvillimit të negociatave.
Më 21 korrik, gazetat serbe dhe greke u mbushën me raporte për masakra që pretendohej se ushtria bullgare kishte kryer në Ser.
Gazeta e Beogradit “Politika” publikoi edhe një letër të një shoqate të grave greke, në të cilën pretendohej se në një fshat pranë Serit bullgarët kishin kryer akte mizore ndaj grave dhe fëmijëve.
Më vonë, Komisioni Carnegie hetoi pretendimet për krimet në Ser dhe në zona të tjera dhe konstatoi se në shumë raste bëhej fjalë për pretendime të rreme të përdorura për qëllime propagandistike.
Megjithatë, Komisioni konstatoi edhe raste të krimeve të kryera nga forcat bullgare.
Pas sulmit të ushtrisë greke ndaj Serit, njësitë bullgare filluan të tërhiqeshin në mënyrë të çrregullt. Disa të burgosur u vranë në burg, ndërsa Komisioni vlerësoi se në disa raste kjo ishte bërë në mënyrë arbitrare nga rojet.
Por Komisioni konstatoi gjithashtu se disa prej pretendimeve për mizoritë bullgare ishin të sajuara për qëllime propagandistike. Për shembull, një raport grek pretendonte se ishte vrarë edhe drejtori i Bankës Osmane në Ser, por anëtarët e Komisionit patën mundësi ta takonin dhe të bisedonin me të. Ai ishte gjallë dhe nuk kishte pësuar dëmtime.
Në të njëjtën kohë, Komisioni konstatoi se edhe ushtria greke kishte kryer krime ndaj popullsisë jogreke në Ser.
Megjithatë, raporti i Komisionit Carnegie u hartua më vonë. Në ditët e negociatave në Bukuresht, propaganda e palëve fituese e paraqiste situatën në një mënyrë krejt tjetër.
21 korrik 1913 – Presioni rritet
Më 21 korrik, delegacioni bullgar zhvilloi përpjekje diplomatike për të fituar edhe pak kohë, duke shpresuar se fuqitë e mëdha do t’i linin pjesën e Maqedonisë në anën e majtë të Vardarit deri në Gjevgjeli.
Serbia mbeti e palëkundur në kërkesat e saj për Kriva Pallankën, Kratovën, Shtipin, Radovishin, Koçanin, Strumicën dhe Gjevgjelinë.
Të gjitha delegacionet, përveç atij rumun, zhvilluan takime lidhur me Kavallën, por marrëveshje nuk u arrit, pasi Bullgaria ende shpresonte se mund ta merrte portin.
Ndërkohë, qëndrimi francez, britanik dhe gjerman ishte se Bullgarisë i mjaftonte dalja në Detin Egje në lindje të Kavallës.
Propozimi i fundit bullgar ishte që për Kavallën të vazhdonin negociatat, ndërsa Bullgaria të hiqte dorë nga kundërshtimet ndaj kërkesave serbe për territorin në anën e majtë të Vardarit, por kërkonte që t’i mbeteshin Shtipi dhe Koçani.
Nëse do të merrte Kavallën, bullgarët deklaruan se ishin të gatshëm të hiqnin dorë nga dy qytetet.
Delegacioni serb e përfundoi ditën me bindjen se situata po shkonte drejt një pike ku Bullgaria do të duhej të dorëzohej edhe në këtë kërkesë.
Presioni i kohës bëhej gjithnjë e më i dukshëm.
Greqia dhe Serbia, të bindura për epërsinë e tyre ushtarake, filluan të përhapnin në korridoret e negociatave thashetheme se ishte e mundur që të gjitha delegacionet t’i braktisnin bisedimet.
Kjo do të nënkuptonte rifillimin e luftës, pasi armëpushimi skadonte më 23 korrik në orën 17:00.
Gazeta rumune “Vitorul” kishte paralajmëruar tashmë se ushtritë greke dhe serbe kishin një plan për një aksion të ri të përbashkët kundër Bullgarisë.
Në anën tjetër, gazeta austriake “Wiener Allgemeine Zeitung”, duke iu referuar burimeve diplomatike në Vjenë, shkruante se në Austri konsiderohej se kërkesat greke dhe serbe ishin të tepruara dhe se nuk ishte marrë parasysh vullneti i fuqive të mëdha.
22 korrik 1913 – Zgjatet armëpushimi
Më 22 korrik u vendos një ditë pushimi nga negociatat, ndërsa u thirr një seancë plenare me qëllim vazhdimin e armëpushimit.
Armëpushimi u zgjat edhe për tri ditë.
Megjithëse ishte ditë pushimi, delegacionet vazhduan të zhvillonin bisedime.
Bullgarët paraqitën një propozim të ri. Ata hoqën dorë nga Shtipi dhe Koçani, por kërkuan që Radovishi dhe Strumica të mbeteshin nën kontrollin bullgar dhe deklaruan se nga këto dy qytete nuk mund të hiqnin dorë me asnjë çmim.
Në bisedimet joformale u vu re se bullgarët ende shpresonin shumë tek Austria, Rusia dhe Italia. Ata besonin se, pavarësisht përmbajtjes së marrëveshjes që do të nënshkruhej, ajo mund të rishikohej nga fuqitë e mëdha në favor të Bullgarisë.
Grekët përsëritën se nuk kishin ndërmend të hiqnin dorë nga Kavalla.
Përfaqësuesit rumunë deklaruan se negociatat mes tyre dhe Bullgarisë kishin përfunduar, por kufirin rumuno-bullgar do ta konsideronin përfundimtar vetëm pasi të arrihej marrëveshje e plotë ndërmjet të gjitha delegacioneve për të gjitha çështjet.
Ky qëndrim u konsiderua si një goditje për delegacionin e Tonçevit, i cili kishte menduar se përpjekja për ta ndarë Rumaninë nga Serbia dhe Greqia kishte pasur sukses.
Fjalët e Maioreskut u interpretuan si një kërcënim i drejtpërdrejtë ushtarak i Rumanisë ndaj Bullgarisë, nëse kjo e fundit vazhdonte të refuzonte kërkesat e Greqisë dhe Serbisë.
23 korrik 1913 – Çështja e Kavallës mbetet pengesë
Konferenca më 23 korrik filloi në orën 16:00.
Pas miratimit të procesverbalit të ditës së mëparshme, fjalën e mori kryeministri grek Venizelos, i cili deklaroi se kishte marrë një letër nga mbreti Konstandin.
Në letër thuhej se në vijën bullgaro-greke të frontit, një përfaqësues ushtarak bullgar u kishte thënë njësive greke përpara tyre se luftimet do të vazhdonin po atë ditë.
Kundër kësaj reaguan kreu i delegacionit bullgar Tonçev dhe anëtari i delegacionit Ivan Filev, shef i Shtabit të Përgjithshëm, të cilët thanë se nuk kishin dijeni për një gjë të tillë dhe se telegrami mbretëror mund të ishte rezultat i ndonjë keqkuptimi.
Më pas, gjatë bisedimeve, bullgarët shprehën gatishmërinë për të hequr dorë nga kërkesat lidhur me Maqedoninë e Vardarit, por këmbëngulën për Kavallën dhe Gjirin e Orfanos.
Përgjigjja e Venizelosit ishte e prerë: në Greqi do të shpërthente revolucion nëse porti do t’i jepej Bullgarisë.
Dita kaloi edhe nën ndikimin e lajmeve për presionin diplomatik të Rusisë dhe Italisë ndaj Greqisë për çështjen e Kavallës.
Në njërën anë të kësaj përplasjeje qëndronin Britania e Madhe dhe Franca, ndërsa në anën tjetër Austria dhe Rusia, të cilave më pas iu bashkua edhe Italia.
Më 22 korrik, “Frankfurter Zeitung” shkruante se, pavarësisht se çfarë do të nënshkruante Bullgaria, jo vetëm për Kavallën, por në përgjithësi, marrëveshja do të merrte rëndësi vetëm pasi të rishikohej nga fuqitë e mëdha.
Po atë ditë, Reuters raportoi se Bullgaria pritej të dorëzohej dhe të pranonte të gjitha kërkesat e Greqisë dhe Serbisë.
Në të njëjtën kohë, u raportua se Turqia kishte rënë dakord të tërhiqej nga Edreneja, por në këmbim kërkonte koncesione financiare nga Evropa dhe këmbëngulte që tërheqja nga qyteti të bëhej në një mënyrë që të ruante dinjitetin e ushtrisë dhe shtetit turk.
Ndërkohë, ministri rumun i Financave, Margoloman, kishte filluar organizimin e drekave në nder të delegacioneve. Dreka e parë ishte organizuar për nder të kryeministrit serb Nikola Pashiq.
24 korrik 1913 – Arrihet marrëveshja
Më 24 korrik u arrit marrëveshja ndërmjet të gjitha palëve.
Serbia mori Shtipin, Koçanin, Radovishin dhe Gjevgjelinë, ndërsa Greqia mori Kavallën.
Bullgaria, dhe bashkë me të Rusia dhe Austro-Hungaria, humbën betejën diplomatike për këto territore.
Megjithatë, Strumica dhe Xanthi mbetën nën kontrollin e Sofjes, ndonëse më vonë Strumica iu dha Serbisë, ndërsa Xanthi Greqisë.
Seanca zgjati nga ora 16:00 deri në orën 20:00 dhe u vendos që të nesërmen të fillonte hartimi i marrëveshjes përfundimtare të paqes, e cila do të nënshkruhej zyrtarisht.
Në atë ditë serbët rikujtuan Traktatin e Bukureshtit të vitit 1812, kur Rusia, për shkak të nevojës për t’iu kundërvënë Napoleonit, tërhoqi trupat e saj nga Ballkani dhe e la Serbinë të pambrojtur, pas së cilës osmanët rivendosën kontrollin mbi Beograd.
Këtë herë, serbët e konsideruan se ishte korrigjuar një padrejtësi e vjetër prej 100 vjetësh.
25 korrik 1913 – Fillon hartimi i marrëveshjes së paqes
Më 25 korrik, takimi filloi në orën 17:15.
U nënshkrua protokolli i ditës së mëparshme, kur ishte arritur marrëveshja ndërmjet palëve negociuese.
U formua një komision që do të hartonte traktatin e paqes.
Armëpushimi u zgjat pa afat dhe nisën bisedimet për demobilizimin e ushtrive.
Qeveria rumune, ndërkohë, kishte filluar tashmë demobilizimin.
Shqetësim të madh te aleatët shkaktoi lajmi se Austria dhe Rusia do të kërkonin rishikimin e marrëveshjes së arritur.
Kryeministri grek Venizelos lexoi një letër ku shprehej keqardhje për konfuzionin e krijuar lidhur me informacionin e 23 korrikut se përfaqësuesit bullgarë në front kishin deklaruar se luftimet do të vazhdonin.
Më pas foli përfaqësuesi i Malit të Zi, Matanoviq, i cili lexoi një memorandum me kërkesat e këtij shteti.
Në memorandum thuhej se kur Mali i Zi kishte hyrë në luftë, nuk e dinte se ekzistonte një marrëveshje për ndarjen e territoreve ndërmjet Serbisë dhe Bullgarisë, e lidhur në shkurt të vitit 1912.
Duke qenë se gjatë luftës Mali i Zi kishte humbur 17.000 njerëz – një numër jashtëzakonisht i madh për një vend që në atë kohë kishte vetëm rreth 300.000 banorë – Matanoviq deklaroi se edhe Mali i Zi kërkonte territore që do t’i mundësonin një zhvillim më të sigurt në të ardhmen.
Më pas, kryesuesi rumun Maioresku lexoi notën zyrtare të Austro-Hungarisë dhe Rusisë, me të cilën dy fuqitë njoftonin se do të kërkonin rishikimin e marrëveshjes.
Reagimi i Francës ishte i menjëhershëm. Parisi deklaroi se nuk kishte marrë asnjë kërkesë për rishikim të marrëveshjes dhe se, në çdo rast, do të ishte kundër një hapi të tillë.
26 korrik 1913 – Përgatitet teksti i traktatit
Më 26 korrik u përgatit teksti i marrëveshjes së paqes dhe u njoftua se ajo do të nënshkruhej më 28 korrik.
Në tekstin e marrëveshjes nuk u përfshi kërkesa bullgare për rishikimin e saj.
Me marrëveshjen u përcaktuan kufijtë ndërmjet Rumanisë, Serbisë, Greqisë dhe Bullgarisë.
Çështja e Edrenesë iu la për zgjidhje fuqive të mëdha. Bullgaria e pranoi këtë, duke shpresuar se në këtë mënyrë do të hapej mundësia për përfshirje të mëtejshme të Austrisë dhe Rusisë në proces dhe për një rishikim të përgjithshëm të marrëveshjes.
U vendos gjithashtu që marrëveshja përfundimtare të mos kishte klauzola dhe protokolle shtesë.
Ndërkohë, ish-kryeministri bullgar Geshoff kishte udhëtuar drejt Shën Petersburgut me idenë për të bindur Rusinë të kërkonte rishikimin e marrëveshjes.
Qëndrimi rus për Kavallën u shpjegua përmes gazetave rumune. Sipas tij, dalja që Bullgaria siguronte në Detin Egje nuk kishte porte të mira, ndërsa i vetmi port që i plotësonte nevojat e Rusisë ishte Kavalla.
Në anën tjetër, qëndrimi britanik ishte se Traktati i Bukureshtit duhej konsideruar përfundimtar.
Në Greqi ndërkohë kishin filluar festimet. Mbreti Konstandin urdhëroi që në të gjitha fortesat, nga Dardanelet deri në Janinë, të qëlloheshin nga topat nga 101 salvo.
Gazetat raportonin se qytetet greke ishin dekoruar dhe ndriçuar deri vonë gjatë natës, veçanërisht Athina, ku pothuajse çdo shtëpi kishte vendosur diçka në shenjë të gëzimit të përgjithshëm.
27 korrik 1913 – Një ditë para nënshkrimit
E diela, 27 korrik, kaloi në pritje të ditës së ardhshme, kur duhej të vendoseshin nënshkrimet mbi marrëveshjen.
Delegacionet prisnin momentin kur do të përfundonte zyrtarisht procesi i negociatave.
28 korrik 1913 – Nënshkruhet Traktati i Bukureshtit
Më 28 korrik 1913 u nënshkrua Traktati i Bukureshtit.
Para nënshkrimit, përfaqësuesi grek Nikola Politis, profesor i së drejtës ndërkombëtare në Universitetin e Parisit, propozoi që neni i parë të fillonte me formulimin:
“Për të vendosur paqen dhe harmoninë ndërmjet palëve kontraktuese…”
Përfaqësuesi bullgar Simeon Radev nuk u pajtua me përdorimin e fjalës “harmoni”. Fjala u hoq dhe më pas u procedua me nënshkrimin e marrëveshjes.
Në qarqet e delegacioneve kjo çështje u komentua gjatë dhe disa e konsideruan refuzimin e fjalës “harmoni” si një shenjë jo të mirë.
Sidoqoftë, nënshkrimet u vendosën dhe me këtë përfundoi Lufta e Dytë Ballkanike.
Traktati solli edhe ndarjen e territorit të Maqedonisë ndërmjet shteteve që dolën nga lufta si palë fituese.
Më vonë u bënë disa ndryshime. Strumica, për shembull, iu bashkua Serbisë, ndërsa Bullgaria humbi çdo dalje në Detin Egje.
Në thelb, megjithatë, u ruajt marrëveshja e arritur në kryeqytetin rumun.
Kështu përfunduan 12 ditët e negociatave në Bukuresht dhe u nënshkrua traktati që i dha fund Luftës së Dytë Ballkanike dhe përcaktoi një pjesë të rëndësishme të hartës së re politike dhe territoriale të Ballkanit.
Për shqiptarët dhe maqedonasit, periudha e Luftërave Ballkanike dhe veçanërisht Traktati i Bukureshtit mbeten ndër momentet më të rëndësishme të historisë së rajonit, për shkak të ndryshimeve territoriale dhe politike që pasuan.
Traktati i Bukureshtit i vitit 1913 konsiderohet kështu një nga momentet kyçe në historinë moderne të Maqedonisë dhe të Ballkanit.
