Shkup, 20 shtator Zhurnal.mk – Mësuesi i ciklit fillor Ile Mihajllovski nga Sveti Nikole ishte në vitin 2025 një nga 50 finalistët që garuan për çmimin botëror prej 1 milion dollarësh për mësuesin më të mirë, “Global Teacher Prize”, që ndahet nga rrjeti arsimor “Gems Education”, një iniciativë e Fondacionit Varkey në bashkëpunim me UNESCO-n.
Në një intervistë për “Fokus”, Mihajllovski ka folur për problemet thelbësore në arsimin fillor, të cilat, sipas tij, janë ndër arsyet për rënien e theksuar të rezultateve të Maqedonisë në testet PISA.
“Është e pamundur të themi se fajtorë janë vetëm prindërit, vetëm fëmijët apo vetëm mësuesit. Problemi qëndron në faktin se gjenerata e sotme e prindërve të rinj është një gjeneratë materiale, në një garë të vazhdueshme për para, një gjeneratë që në mënyrë reale u plotëson fëmijëve nevojat materiale, duke kompensuar mungesën e saj.
Kur prindërit përpiqen t’i motivojnë fëmijët duke u blerë dhurata të shtrenjta, nuk po u japin gjënë kryesore: t’u mësojnë se çfarë është e rëndësishme dhe çfarë është e nevojshme”, thotë Mihajllovski.
Sipas tij, një tjetër problem i madh është se prindërit nuk e kuptojnë rëndësinë e leximit që në moshë të vogël, veçanërisht te nxënësit e klasës së parë, të dytë dhe të tretë.
“Gjithmonë kam këshilluar që të përdoret literaturë shtesë, e cila gjendet edhe në biblioteka. Por këtu kemi një përqindje më të madhe të prindërve që mendojnë: si ta detyroj fëmijën tim të lexojë gjatë pushimeve, kur të gjithë jashtë ngasin trotinet? Këtu nuk mund të ndikojmë shumë, përveçse të japim këshillë”, shprehet mësuesi.
“Skandinavët po i ndalojnë telefonat dhe po i rikthejnë tekstet shkollore”
Sipas Mihajllovskit, vendet skandinave kanë filluar të marrin masa më të ashpra për përdorimin e telefonave celularë dhe inteligjencës artificiale në arsim.
“Skandinavët gjithnjë e më shumë po i ndalojnë telefonat dhe inteligjencën artificiale, ndërsa po i rikthejnë tekstet shkollore.
Tek ne, vetë ministrja e Arsimit është promovuese e inteligjencës artificiale. Nuk është e domosdoshme të ndjekim çdo gjë që është trend botëror. Nëse nuk krijojmë një gjeneratë që para së gjithash do të ketë një bazë të qëndrueshme në lexim dhe një fjalor të përshtatshëm për moshën, nuk kemi arritur asgjë.
Kemi ChatGPT dhe fëmijët do të mësohen që inteligjenca artificiale t’u japë përgjigjet. Nxënësit e klasës së pestë tashmë pyesin për personazhe nga veprat letrare, vetëm që të mos i lexojnë ato. Inteligjenca artificiale po i dëmton brezat e fëmijëve”, thotë ai.
Mihajllovski thekson se inteligjenca artificiale mund të përdoret në mënyrë të dobishme nga të rriturit, por fëmijët duhet së pari të mësojnë bazat.
“Mund t’i përdorim në mënyrë të vetëdijshme përfitimet e inteligjencës artificiale për të qenë më efikasë në punë, por nuk mund t’ia japim këtë një fëmije që ende nuk di ta përdorë për të mësuar më lehtë. Të gjithë fëmijët tani e bëjnë këtë për të mos mësuar”, shprehet ai.
“Arsimi është politizuar tepër”
Mihajllovski e sheh problemin edhe në mënyrën se si janë hartuar dhe ndryshuar programet mësimore.
“Si shoqëri, për fat të keq, kemi lejuar shumë politizim të arsimit. Kemi lejuar shumë ndryshime të programeve mësimore që janë jokualitative dhe plot me gabime. Bëjmë kopjim të programeve dhe nuk shohim nëse ato janë të përshtatshme me mentalitetin tonë”, thotë ai.
Ai sjell edhe shembuj nga përvoja e tij me nxënësit.
“Fëmijët e mi që ishin në ciklin fillor tani janë në klasën e pestë. I testova në lexim dhe te gjysma e klasës është dobësuar teknika e leximit. Një pjesë e tyre nuk kanë lexuar as veprat bazë letrare. Kemi shumë pak fëmijë që vetë kanë dëshirë të lexojnë më shumë. Në sytë e fëmijëve të tjerë kjo është e pakuptueshme dhe gradualisht kjo e vret vullnetin e atij fëmije për t’i shtyrë të tjerët përpara”, thekson mësuesi nga Sveti Nikole.
“Problemi nuk është tetëvjeçari apo nëntëvjeçari, por programi”
Duke komentuar planin e Sllovenisë për rikthimin e arsimit tetëvjeçar nga viti shkollor 2028/2029, pas rezultateve të dobëta në testet PISA, Mihajllovski thotë se problemi nuk qëndron te kohëzgjatja e arsimit, por te ndryshimet e programeve.
“Unë nuk shoh problem te arsimi tetëvjeçar apo nëntëvjeçar. Sipas programit të mëparshëm për arsimin nëntëvjeçar, fëmijët regjistroheshin në moshën gjashtëvjeçare dhe klasa e parë ishte një vit përgatitor, ku programi kërkonte vetëm njohjen dhe memorizimin e shkronjave dhe numrave. Nuk kishim proces të mirëfilltë të shkrim-leximit.
Programi aktual kërkon që në gjysmën e dytë të klasës së parë ta aftësojmë fëmijën për të lexuar e shkruar me alfabetin cirilik të shtypit, diçka që më parë bëhej kur fëmija ishte shtatë vjeç, ndërsa tani është gjashtë. Pra, më parë e aftësonim fëmijën për shkrim-lexim në moshën shtatëvjeçare, ndërsa tani në moshën gjashtëvjeçare.
Nëntëvjeçari nuk bën dallimin, por ndryshimi i tillë i programit bën dallimin. Unë duhet t’ua jap bazën brenda një gjysmëviti. Fëmijës i janë dhënë vetëm disa muaj për t’u aftësuar për shkrim-lexim”, shpjegon Mihajllovski.
Kritika për programin “Kembrixh”
Duke komentuar pretendimin e ministres së Arsimit, Vesna Janevska, se rezultatet më të larta në testet PISA janë arritur gjatë zbatimit të programit “Kembrixh”, Mihajllovski thotë se ky program ishte hequr në Angli para se të zbatohej në Maqedoni.
“Ne bëmë kopjim të së njëjtës programë pa përshtatje, por nuk i kishim materialet didaktike që i kishin anglezët. Ishte një program i konceptuar me laboratorë, materiale dhe mjete të ndryshme. Ndërsa nga ne kërkohej që materialet t’i blinim me shpenzimet tona për t’u demonstruar eksperimente fëmijëve”, thotë ai.
“Fëmijëve u duhet dashuri, jo vetëm gjëra materiale”
Mihajllovski ka folur edhe për bullizmin dhe dhunën kibernetike, duke paralajmëruar se rastet e dhunës mes bashkëmoshatarëve po marrin përmasa shqetësuese.
Ai thotë se shteti duhet të reagojë menjëherë dhe se, deri atëherë, lufta kundër dhunës në shkolla mbetet kryesisht një përpjekje individuale e mësuesve.
“Unë i përfshij të gjithë fëmijët e mi në aksione humanitare. Për të tretin vit radhazi çojmë pako me dhurata për Vitin e Ri në një shtëpi pensionistësh. Këta fëmijë kanë nevojë për shembuj të pastër të empatisë. Pikërisht këtë efekt doja ta arrija. Disa fëmijë kanë qarë gjatë atyre takimeve.
Këtyre fëmijëve u duhet shumë dashuri. Kam ndjenjën se nuk përqafohen mjaftueshëm, por në shtëpi janë të mbuluar me gjëra materiale. Duhet të punojmë të gjithë për t’i shpëtuar: prindërit, mësuesit, nxënësit… Problemi është sistematik dhe shumë i thellë. Nuk do të arrijmë shumë nëse vazhdojmë t’ia kalojmë përgjegjësinë njëri-tjetrit”, përfundon Ile Mihajllovski.
