Shkup, 16 tetor, Zhurnal.mk – Liderët e Bashkimit Evropian diskutuan dje pasdite për zgjerimin e BE-së dhe reformat e brendshme që nevojiten për ta bërë atë realitet. Megjithatë, debati u la në hije nga vetoja e Kroacisë ndaj Malit të Zi, vend i cili shihet si një provë e rëndësishme për të dëshmuar se procesi i zgjerimit nuk ka ngecur dhe se premtimet e BE-së për anëtarësim janë reale.
Edhe pse reformat e brendshme të Bashkimit Evropian ishin paralajmëruar prej muajsh, diskutimi për to kaloi pothuajse pa u vënë re. Nga të gjitha vendet kandidate, vëmendje të veçantë mori vetëm Ukraina, por për arsye të tjera.
Në përfundimet e publikuara pas takimit, liderët evropianë theksuan “rëndësinë e vazhdueshme të zgjerimit si investim gjeostrategjik në paqe, siguri, stabilitet dhe prosperitet”.
Në dokumentin përfundimtar, Këshilli Evropian vlerëson se zgjerimi është një nxitës i përmirësimit të kushteve ekonomike dhe sociale të qytetarëve evropianë, si dhe i zvogëlimit të dallimeve ndërmjet vendeve. Në të njëjtën kohë, procesi duhet të mbështesë vlerat mbi të cilat është themeluar Bashkimi Evropian.
Duke marrë parasysh perspektivën e një Unioni më të zgjeruar, si vendet e ardhshme anëtare, ashtu edhe vetë BE-ja duhet të jenë të përgatitura në momentin e anëtarësimit. Vendet kandidate, sipas dokumentit, duhet të vazhdojnë reformat, veçanërisht në fushën e sundimit të ligjit, në përputhje me parimin e meritave individuale dhe me mbështetjen e Bashkimit Evropian.
Paralelisht, BE-ja duhet të avancojë reformat e brendshme, të përcaktojë ambiciet e saj afatgjata dhe mënyrat për realizimin e tyre, si dhe të trajtojë çështjet kryesore që lidhen me prioritetet, politikat dhe kapacitetin e saj për të vepruar. Sipas liderëve evropianë, këto reforma do ta bëjnë Unionin më të fortë dhe do të forcojnë sovranitetin evropian.
Këshilli Evropian rikujtoi se procesi i anëtarësimit bazohet në merita dhe se secili vend kandidat përparon në negociata sipas progresit të vet individual. Në këtë kontekst, liderët morën në shqyrtim komunikatën e Komisionit Evropian, të titulluar “Përgatitja për një Union më të zgjeruar”, duke i kërkuar Këshillit të analizojë të gjitha aspektet e saj dhe të vazhdojë punën mbi bazën e kësaj analize.
Sa i përket Malit të Zi, Këshilli Evropian mirëpriti punën që po zhvillohet për hartimin e traktatit të anëtarësimit. Ai gjithashtu mori në konsideratë synimin e presidencës irlandeze të Këshillit për të punuar drejt mbylljes së përkohshme të kapitujve të mbetur negociues, me kusht që Mali i Zi të zbatojë reformat përkatëse.
Analisti i ESI-së: Shumë zhurmë për asgjë
Përmbajtja e komunikatës dhe pesha e kufizuar që iu kushtua konkretizimit të reformave shkaktuan zhgënjim te analisti Adi Çemeragiq nga Iniciativa Evropiane për Stabilitet (ESI). Rezultati i takimit po ndiqet me vëmendje në rajon, ku skepticizmi për mundësinë e zgjerimit të BE-së është gjithnjë e më i thellë.
“Pas katër muajsh pritjeje, Këshilli Evropian më në fund zhvilloi mbrëmë një diskutim strategjik për hapat e ardhshëm lidhur me zgjerimin dhe reformat e brendshme. Pak njerëz në Ballkanin Perëndimor e ndoqën me vëmendje këtë takim. Por ata që e ndoqën, qytetarë dhe politikanë, si ata që duan që vendet e tyre të bëhen pjesë e BE-së, ashtu edhe ata që dyshojnë se kjo do të ndodhë ndonjëherë, prisnin përgjigje për një pyetje: çfarë do të bëjnë liderët e BE-së me kandidaturën e Malit të Zi për anëtarësim?”, shkroi Çemeragiq.
Sipas tij, qeveria malazeze synon t’i përmbyllë negociatat e anëtarësimit deri në fund të këtij viti, ta finalizojë dhe nënshkruajë traktatin e anëtarësimit në gjysmën e parë të vitit 2027 dhe ta bëjë vendin anëtar të BE-së në vitin 2028.
Nga Beogradi, përmes Shkupit e deri në Sarajevë, vëmendja është përqendruar te Mali i Zi për dy arsye: së pari, nëse BE-ja do të zgjerohet fare dhe, së dyti, nëse anëtarësimi do ta ndryshojë vërtet vendin, jo vetëm ligjet dhe institucionet e tij, por edhe jetën e përditshme të qytetarëve.
“Pra, çfarë ndodhi mbrëmë? Shkurt: shumë zhurmë për asgjë. Një diskutim që nuk ishte veçanërisht i gjatë dhe që nuk zgjidhi asgjë”, vlerësoi analisti.
Sipas tij, mbështetja e qartë që pritej për synimin e Podgoricës për t’i mbyllur të gjithë kapitujt deri në fund të vitit u zbeh nga formulimet e zakonshme diplomatike të BE-së. Teksti ishte aq i paqartë, saqë mund të interpretohej si mbështetje, por edhe si mungesë e saj.
E njëjta gjë ndodhi edhe me pritshmëritë për një angazhim më të qartë dhe urgjent në hartimin e traktatit të anëtarësimit.
Në përfundimet e Këshillit Evropian thuhet se liderët mirëpresin punën në hartimin e traktatit të anëtarësimit me Malin e Zi dhe marrin në konsideratë synimin e presidencës irlandeze për të punuar drejt mbylljes së përkohshme të kapitujve të mbetur negociues.
Sipas Çemeragiqit, mediat kroate ia atribuuan qeverisë së tyre meritën për zbutjen e formulimeve në dokument. Megjithatë, ai vlerëson se disa kryeqytete të tjera evropiane ishin thjesht të kënaqura që Zagrebi ishte i gatshëm ta merrte mbi vete përgjegjësinë për këtë qëndrim.
Një pjesë e konsiderueshme e përfundimeve iu kushtua nevojës që BE-ja të avancojë reformat e brendshme, të përcaktojë ambiciet afatgjata dhe të shqyrtojë çështjet që lidhen me prioritetet, politikat dhe kapacitetin e saj për të vepruar.
Në fillim të këtij muaji, Komisioni Evropian publikoi komunikatën e shumëpritur “Përgatitja për një Union më të zgjeruar”. Në takimin e djeshëm, krerët e shteteve dhe qeverive të BE-së e morën në konsideratë këtë dokument dhe u kërkuan ministrave të analizojnë të gjitha aspektet e tij, përpara se të vazhdojnë me hapat e mëtejshëm.
Cilat janë hapat e ardhshëm?
Sipas Çemeragiqit, në fillim të nëntorit pritet publikimi i raporteve për vendet kandidate, si dhe i udhërrëfyesve që përcaktojnë detyrat e mbetura dhe afatet për katër vendet që aktualisht konsiderohen në krye të procesit: Mali i Zi, Shqipëria, Ukraina dhe Moldavia.
Këta udhërrëfyes tashmë po shkaktojnë polemika në disa kryeqytete të BE-së.
Ndërkohë, do të vazhdojë puna për mbylljen e kapitujve negociues me Malin e Zi, zgjidhjen e çështjeve dypalëshe të ngritura nga Zagrebi dhe hartimin e traktatit të anëtarësimit. Në dhjetor pritet që Këshilli i BE-së dhe Këshilli Evropian të miratojnë përfundimet e tyre, të cilat tradicionalisht janë më të detajuara.
Kallas: Zgjerimi nuk duhet të shndërrohet në proces dypalësh
Deklarata më konkrete pas takimit ishte ajo e përfaqësueses së lartë të BE-së për politikën e jashtme, Kaja Kallas, e cila theksoi se zgjerimi nuk duhet të shndërrohet në një proces të kushtëzuar nga marrëdhëniet dypalëshe.
Megjithatë, në praktikë, vetoja e Kroacisë ndaj Malit të Zi, bllokadat e Hungarisë dhe Bullgarisë ndaj Ukrainës, si dhe vetoja bullgare ndaj Maqedonisë së Veriut, dëshmojnë se çështjet dypalëshe vazhdojnë të ndikojnë drejtpërdrejt në procesin e zgjerimit.
“Për këtë çështje është vërtet e rëndësishme që procesin e zgjerimit të mos e shndërrojmë në një proces dypalësh. Nëse e shohim zgjerimin si tërësi, Evropa është një kontinent shumë i vogël. Në fakt, duhet të jemi më të fortë së bashku me vendet që janë pjesë e Evropës. Të hënën patëm një diskutim me ministrat e jashtëm, ndër të tjera, edhe për aspektet e sigurisë që lidhen me zgjerimin, si dhe për kontributin që këto vende do t’i japin sigurisë së Bashkimit Evropian pasi të bëhen anëtare”, deklaroi Kallas.
Plenkoviq mbron veton kroate: Qëndrimi ynë ndaj Malit të Zi është konstruktiv
Kryeministri kroat, Andrej Plenkoviq, u përpoq dje t’i bindte liderët evropianë se vetoja e vendit të tij ndaj Malit të Zi ishte konstruktive, duke e dalluar atë nga qëndrimi i Bullgarisë ndaj Maqedonisë së Veriut.
Megjithatë, edhe Zagrebi priti fazën e avancuar të procesit negociues për të paraqitur një listë të gjatë kërkesash ndaj Podgoricës, të cilat, sipas kritikëve, nuk lidhen drejtpërdrejt me kushtet e përgjithshme të zgjerimit të Bashkimit Evropian.
“Për shembull, kemi Maqedoninë e Veriut, e cila në vitin 2000 ishte përpara Kroacisë në aspektin institucional, ndërsa ende nuk i ka hapur negociatat. Janë dy shtete që, nga viti 2005 deri në vitin 2026, i kanë marrë 21 vjet procesit të përafrimit institucional të Maqedonisë së Veriut me BE-në. Kroacia nuk ndoqi këtë qasje. Pavarësisht trashëgimisë së vështirë, ne kemi vepruar në mënyrë shumë konstruktive ndaj Malit të Zi dhe kemi veçuar ato çështje që, sipas nesh, duhet të përmbushen dhe të përvetësohen si vlera evropiane nga vendet që synojnë të bëhen anëtare të BE-së”, deklaroi Plenkoviq.
Ndërsa Mali i Zi u bë një nga temat kryesore të debatit në Bruksel, Maqedonia e Veriut, vendi që prej vitesh përballet me bllokada në rrugën drejt integrimit evropian, mbeti jashtë radarit të diskutimeve.
Edhe pse zgjerimi u shpall sërish si një interes strategjik i Bashkimit Evropian, takimi nuk solli ndonjë sinjal konkret për zhbllokimin e procesit të anëtarësimit të Maqedonisë së Veriut.
