Shkup, 8 qershor, Zhurnal.mk – Diskutimi për zgjerimin e BE-së gjithnjë e më shumë po formësohet nga narrativa që thellojnë pasigurinë tek vendet kandidate. A i dëshiron vërtet BE-ja shtetet e Ballkanit, a është Ballkani “evropian”? Në lojë hyjnë edhe Rusia, Kina, partitë nacionaliste, dezinformimi dhe elitat vendore që shfrytëzojnë frustrimin nga pritja e gjatë për të shtyrë përpara narrativat e tyre, shkruan SlobodenPecat, transmeton Zhurnal.
Samiti BE–Ballkani Perëndimor në Tivat tregoi se zgjerimi i familjes evropiane është sërish temë aktuale në Bruksel. Vendet e Ballkanit prej vitesh dëgjojnë premtime pa afate të qarta, por tani në BE flitet për një “momentum”. Edhe pse nuk mund të përcaktohet me siguri një “qëllim i Brukselit”, pasi ky shprehje është metonimi për një sistem kompleks evropian të përbërë nga institucione, shtete anëtare dhe aktorë politikë me interesa të ndryshme, retorika e drejtuesve të BE-së megjithatë tregon se zgjerimi po trajtohet sërish si prioritet gjeopolitik.
Komisioni Evropian vlerësoi se anëtarësimi i Malit të Zi deri në vitin 2028 është “i arritshëm”, ndërsa kancelari gjerman Friedrich Merz deklaroi se BE-ja duhet të tregojë se është e aftë dhe e gatshme të pranojë anëtarë të rinj. Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, nga ana e saj, bëri thirrje që procesi i zgjerimit të bëhet më i shpejtë dhe më i besueshëm.
Kompromisi me “integrim gradual”
Gjermania dhe Franca më herët publikuan një dokument të përbashkët ku propozohet një zgjidhje kompromisi: një model ku vendet kandidate do të përfitonin pjesërisht nga anëtarësimi para se të bëhen formalisht anëtare. Kjo do të ulte pasigurinë që prej vitesh shoqëron procesin e pranimit.
Ideja franko-gjermane është të zbatohet “integrimi gradual” i vendeve të Ballkanit që nuk janë pjesë e BE-së. Në vend që kandidatët të presin me vite për paketën e plotë, ata do të mund të kenë qasje më herët në segmente të tregut evropian, programe dhe formate institucionale, varësisht nga reformat që realizojnë.
Kjo nënkupton se për Ballkanin anëtarësimi nuk duhet të jetë më një shpërblim i largët, por BE-ja mund të krijojë “shkallë” integrimi. Sa më i fortë të jetë sundimi i ligjit, aq më shumë përfitime evropiane do të marrë vendi kandidat; sa më shumë të harmonizohet me Brukselin, aq më i madh do të jetë qasja në sistemin evropian.
Kryeministri shqiptar Edi Rama në Tivat tha se zgjerimi ka nevojë për një “bum politik” përtej procedurave teknike, diçka që përshkruan mirë krizën e procesit aktual, i cili reduktohet në kapituj, raporte dhe gjuhë burokratike, ndërsa publiku humb besimin se vendet po ecin në rrugën e duhur drejt BE-së.
Lufta në Ukrainë rëndon mbi Brukselin
Megjithatë, presioni nga lufta në Ukrainë e forcon “impulsin” evropian, pra frikën se Ballkani mund të mbetet zonë tampon ku Rusia dhe Kina ushtrojnë ndikim. Në kontekstin e Kievit, ndryshimi i pushtetit në Hungari mund të përshpejtojë pranimin e Ukrainës në BE, si pjesë e përpjekjes më të gjerë të Unionit për të projektuar ndikim politik drejt lindjes dhe për të kufizuar hapësirën e veprimit rus.
Në rastin e Ballkanit Perëndimor, Mali i Zi dhe Shqipëria mund të shërbejnë si shembull se ky proces nuk është premtim bosh, por funksionon. Mali i Zi, për shembull, është një shtet i vogël, anëtar i NATO-s, me orientim të fortë pro-evropian dhe institucionalisht më i avancuari në negociata, sipas vlerësimit të Brukselit. Për BE-në, pranimi i Malit të Zi do të ishte dëshmi se procesi funksionon, pa një goditje të madhe demografike, financiare apo politike ndaj Unionit. Njëkohësisht, kjo do të ishte mesazh për rajonin se kushdo që harmonizohet me politikën e jashtme evropiane dhe realizon reformat, mund të ecë përpara.
Komisionerja për zgjerim, Marta Kos, vlerësoi se Mali i Zi dhe Shqipëria po përparojnë më shpejt, por anëtarësimi mbetet i kushtëzuar me reforma, sundim të ligjit, luftë kundër korrupsionit, të drejta të njeriut dhe pluralizëm mediatik.
Kos theksoi se Plani i Rritjes bazohet në rezultate, dhe fondet shpërndahen vetëm nëse reformat zbatohen. Edhe pse Mali i Zi ende ka probleme me gjyqësorin dhe luftën kundër korrupsionit, Brukseli me gjasë duhet të bëjë kompromis nga ana e tij.
Kush i përket familjes evropiane?
Diskutimi për zgjerimin e BE-së gjithnjë e më shumë po formësohet nga narrativa që thellojnë pasigurinë tek vendet kandidate. A i dëshiron vërtet BE-ja shtetet e Ballkanit, a është Ballkani “evropian”?
Në lojë hyjnë Rusia, Kina, partitë nacionaliste, dezinformimi dhe elitat vendore, të cilat shfrytëzojnë frustrimin nga pritja e gjatë për të shtyrë përpara narrativat e tyre politike.
BE-ja synon ta rikthejë iniciativën, ndërsa Ballkani është një nga fushat ku zhvillohet beteja me Rusinë. Në këtë kontekst, Unioni përpiqet të veprojë më vendosmërisht dhe më shpejt. Pyetja është nëse do të arrijë ta shfrytëzojë këtë momentum.
