Shkup, 24 tetor Zhurnal.mk – Ndonjëherë, një lajm që në pamje të parë duket i zakonshëm dhe lokal, ka shumë më tepër rëndësi sesa pozita që zë në titullin e një teksti. I tillë është lajmi se kompania “Feroinvest” këtë vit ka realizuar korrjen më të madhe të misrit deri më tani në sipërfaqet e saj bujqësore në Ovçe Pole. Në rreth 250 hektarë, me sistem ujitjeje pikë-pikë, mekanizim modern dhe kapacitete të veta prodhuese, rendimentet kanë qenë mbi 20 për qind më të larta se vitin e kaluar, pavarësisht kushteve të vështira atmosferike.
Por më e rëndësishmja nuk është vetëm sa tonë misër janë prodhuar. Rëndësi të veçantë ka ajo që ndodh më pas me këtë misër. Silazhi i misrit nuk përfundon si një produkt i zakonshëm bujqësor, por shndërrohet në lëndë të parë për termocentralin e biogazit në Sarmazalinë, ku përmes fermentimit anaerobik prodhohen biogaz dhe energji elektrike. Bujqësia, ujitja, mekanizimi dhe energjetika janë të lidhura në një zinxhir të vetëm prodhues.
Pikërisht këtu qëndron mësimi i madh për Maqedoninë: jo te një korrje e vetme, aq më pak te një kompani apo një central biogazi, por te modeli që është krijuar.
Sipas këtij modeli, Maqedonia duhet të jetë një vend ku produkti bujqësor nuk përbën pikën përfundimtare të procesit të prodhimit, por hallkën e parë të një zinxhiri të tërë ekonomik. Misri mund të shërbejë si ushqim për njerëzit, por njëkohësisht edhe si ushqim për bagëtinë. Ai mund të përdoret gjithashtu si lëndë e parë për industrinë përpunuese dhe për prodhimin e biogazit.
Nga ana tjetër, biogazi mund të prodhojë energji elektrike dhe termike. Mbetjet e procesit, me teknologjinë dhe standardet e duhura, mund të rikthehen në ciklin bujqësor si material ushqyes për tokën. Në këtë mënyrë, cikli nuk përfundon, por mbyllet, duke përcaktuar thelbin e ekonomisë qarkore: atë që sot e konsiderojmë mbeturinë, nesër ta shndërrojmë në burim.
Në Maqedoni tashmë ekziston një shembull që dëshmon se kjo është e mundur. “Feroinvest” në Sarmazalinë lidh praktikisht prodhimin bujqësor me energjinë e rinovueshme, përmes investimeve në ujitje, mekanizim dhe rritje të produktivitetit. Pyetja që shtrohet tani nuk është nëse kjo mund të realizohet, por si mund të zbatohet ky model funksional në të gjithë territorin e shtetit.
Në thelb, Maqedonia ka sipërfaqe të konsiderueshme pjellore dhe, çka është edhe më e rëndësishme, sasi të mjaftueshme uji. Problemi është se as sipërfaqet bujqësore nuk janë të organizuara siç duhet, as uji nuk shfrytëzohet në mënyrë racionale.
Vendi ka edhe fermerë që e njohin mirë bujqësinë, por kur përballen me mungesën e një sistemi të qëndrueshëm që u garanton treg, njohuri, teknologji, magazinim, përpunim dhe perspektivë afatgjatë, zhgënjimi i tyre rritet dhe i detyron ta shohin bujqësinë si një veprimtari të rrezikshme.
E njëjta gjë vlen edhe për energjinë që kemi në dispozicion. Në të gjithë këtë tablo mungon një vizion mjaftueshëm i integruar, në të cilin energjetika, bujqësia, industria ushqimore dhe menaxhimi i mbetjeve shihen si pjesë të së njëjtës makineri ekonomike.
Pikërisht kjo duhet të ndryshojë. Shteti nuk duhet të mendojë vetëm se sa produkte bujqësore ka prodhuar këtë vit, por edhe sa vlerë ka krijuar nga një hektar tokë, sa energji ka prodhuar nga biomasa, sa ushqim ka siguruar nga lëndët e para vendore, sa importe ka zëvendësuar dhe sa mbetje ka shndërruar në burime.
Këto tregues do të japin përgjigjen edhe për numrin e vendeve të reja të punës që janë krijuar dhe sasinë e produkteve me vlerë të shtuar më të lartë që janë eksportuar. Kjo është një filozofi krejtësisht tjetër ekonomike.
Çdo plan serioz kombëtar për bujqësinë nuk duhet të jetë thjesht një listë subvencionesh, por një plan i saktë prodhimi. Nëse prodhojmë më shumë misër, duhet të mendojmë edhe për blegtorinë. Nëse kemi më shumë ushqim për bagëtinë, mund të rrisim numrin e krerëve, ndërsa më shumë bagëti do të thotë më shumë qumësht dhe mish.
Nëse kemi më shumë qumësht, na nevojiten qumështore dhe kapacitete përpunuese. Nëse kemi më shumë mbetje bujqësore dhe lëndë organike, mund të zhvillojmë më shumë kapacitete për prodhimin e biogazit.
Nëse kultivojmë më shumë luledielli, mund të zhvillojmë prodhimin vendor të vajit ushqimor. Nëse kemi rrush, nuk duhet të kënaqemi vetëm me shitjen e tij, por duhet të prodhojmë verë, distilate, lëngje, koncentrate dhe produkte të tjera me vlerë të shtuar më të lartë.
Secila prej këtyre degëve duhet të lidhet me tjetrën. Ky është dallimi ndërmjet bujqësisë si mjet mbijetese dhe agroindustrisë si strategji ekonomike kombëtare.
Në këtë vizion, uji zë një vend të veçantë. Sistemi i ujitjes pikë-pikë nuk është thjesht një teknikë ujitjeje, por simbol i një mënyre të re të të menduarit. Çdo pikë ujë duhet të krijojë vlerën më të madhe të mundshme ekonomike.
Në shembullin e Sarmazalinës, pikërisht sistemi i ujitjes është një nga faktorët që mundësojnë kushte më të mira prodhimi. Maqedonia duhet të mendojë shumë më seriozisht për akumulimet ujore, kanalet e ujitjes, sistemet moderne të ujitjes, trajtimin e ujërave dhe ripërdorimin e tyre aty ku është e mundur.
Ndryshimet klimatike nuk janë më një temë e largët për konferenca shkencore, por një realitet me të cilin fermerët përballen në çdo sezon të ri. Prandaj, politika bujqësore e së ardhmes duhet të jetë njëkohësisht edhe politikë e ujërave, ndërsa politika e ujërave duhet të lidhet me energjetikën, industrinë dhe prodhimin ushqimor.
Kur flasim për një ekonomi vetëmbështetëse, nuk nënkuptojmë që Maqedonia të mbyllet brenda kufijve të saj. Përkundrazi, vetëmbështetja nënkupton krijimin e një baze të brendshme prodhuese, e cila na mundëson të dalim në tregjet e huaja me produkte konkurruese.
Një vend që prodhon ushqim, energji dhe lëndë të para ka pozitë shumë më të fortë ekonomike sesa një vend që kryesisht importon produkte të gatshme.
Të dhënat e Entit Shtetëror të Statistikës tregojnë se tregtia e jashtme vazhdon të jetë një fushë ku importi e tejkalon ndjeshëm eksportin. Për shembull, në dy muajt e parë të vitit 2025, importi i përgjithshëm arriti rreth 1,83 miliardë euro, kundrejt eksportit prej rreth 1,23 miliardë eurosh.
Pikërisht për këtë arsye, prodhimi vendor nuk duhet të shihet vetëm si çështje e politikës bujqësore. Ai është gjithashtu politikë që lidhet me bilancin tregtar, qarkullimin valutor, sigurinë energjetike, punësimin dhe qëndrueshmërinë kombëtare.
Maqedonisë i nevojitet një strategji kombëtare agroindustriale për të paktën një dekadë, ndërsa një plan me perspektivë katërdekadëshe do të ishte ideal. Kjo nënkupton një strategji që nuk ndryshon me çdo qeveri të re, por zbatohet në vazhdimësi, pavarësisht strukturës politike në pushtet.
E njëjta gjë vlen edhe për subvencionet. Duhet të ekzistojë një plan i saktë që përcakton cilat kultura dëshirojmë t’i rrisim, ku do të prodhohen, me çfarë uji do të ujiten, si do të magazinohen dhe përpunohen, ku do të shfrytëzohet biomasa, si do të lidhet ajo me blegtorinë, ku do të ndërtohen kapacitetet përpunuese, si do të sigurohet energjia dhe në cilat tregje do të shiten produktet përfundimtare.
Kjo është politikë industriale. Vetëm se fabrika, në këtë rast, fillon në arë.
Sot, Maqedonisë nuk i mungojnë vetëm financat, por edhe bindja e thellë se ka kapacitet për të realizuar një ndryshim të vërtetë ekonomik. Dëshmia e këtij potenciali tashmë ekziston në terren, në rajonin e Ovçe Poles, ku sistemet moderne të ujitjes, mekanizimi bashkëkohor dhe centralet e biogazit tregojnë se transformimi i suksesshëm është i mundur.
Detyra jonë kryesore nuk është të shpikim modele krejtësisht të reja, të panjohura për botën, por më në fund t’i lidhim burimet që tashmë i kemi në dispozicion.
Ka ardhur koha të ndalojmë së vështruari arën të ndarë nga fabrika, ujin të ndarë nga ushqimi dhe blegtorinë pa asnjë lidhje me sektorin energjetik dhe mbetjet. Me një qasje të tillë integruese, bujqësia më në fund do të pushojë së trajtuari vetëm si kategori sociale dhe do të shndërrohet në një industri moderne, fitimprurëse dhe strategjike.
Mesazhi më i rëndësishëm nga korrja e fundit e suksesshme nuk është vetëm shifra statistikore që dëshmon rendiment më të lartë të misrit, por ndërgjegjësimi për burimet që kemi në dispozicion.
Ne tashmë i kemi të gjitha parakushtet: tokë pjellore, ujë, njerëz punëtorë, njohuri, traditë bujqësore, industri dhe potencial të konsiderueshëm energjetik, në afërsi të tregjeve rajonale.
E vetmja hallkë që na mungon është një vizion i qartë për t’i bashkuar të gjitha këto elemente në një sistem funksional dhe të integruar.
Kur më në fund ta bëjmë këtë hap, Maqedonia jo vetëm që do të prodhojë më shumë, por do të fillojë të ndërtojë të ardhmen e saj të qëndrueshme ekonomike. Përmes këtij modeli do të mund të përpunojmë më shumë, të ulim importin dhe të eksportojmë produkte me vlerë të shtuar dukshëm më të lartë.
Në të njëjtën kohë, do të krijojmë vende të reja pune, do të prodhojmë më shumë energji vendore dhe do t’i rikthejmë dinjitetin e merituar punës bujqësore.
Fshati i vogël Sarmazalinë nuk është vetëm një vend ku është arritur rendiment më i lartë, por një simbol i vërtetë se si duhet të duket një ide e madhe kombëtare. Në atë pjesë të vogël të tokës maqedonase shihet qartë i gjithë zinxhiri zhvillimor: nga toka sigurohet ushqimi, nga mbetjet prodhohet energjia, ndërsa nga prodhimi zhvillohet industria.
Pikërisht kjo industri më pas çon drejt rritjes së eksporteve dhe krijimit të një shteti më të fortë e ekonomikisht më të pavarur.
Vendi ynë ka potencial real për një kthesë të tillë, por vetëm nëse më në fund fillojmë të mendojmë dhe të veprojmë si një sistem i vetëm, i ndërlidhur.
