Shkup, 24 tetor Zhurnal.mk – Maqedonia ka një avantazh të madh, pothuajse paradoksal. Ajo është një vend me traditë të gjatë bujqësore, rajone pjellore, trashëgimi blegtorale, kushte të favorshme për kultivimin e shumë kulturave dhe njerëz që ende dinë se si prodhohet ushqimi. E megjithatë, shumë shpesh sillemi sikur prodhimi vendas të jetë një temë dytësore ekonomike dhe jo çështje e qëndrueshmërisë kombëtare, zhvillimit dhe dinjitetit.
Shembulli i korrjes së suksesshme të misrit nga “Feroinvest” në Ovçe Pole, si dhe historia e blegtores Vangelina Parmaçka nga Budinarci, janë dy dëshmi të ndryshme, por thelbësisht të ndërlidhura, se Maqedonia ka një potencial që ende nuk e shfrytëzon plotësisht. Njëri shembull tregon se si sipërfaqet bujqësore, ujitja, mekanizimi dhe energjetika mund të ndërthuren në një sistem prodhimi. Shembulli tjetër dëshmon se një fermë familjare blegtorale, me qindra dele dhe prodhim tradicional të djathit, mund të jetë bazë e sigurisë ekonomike, por edhe e një kontributi më të gjerë shoqëror.
Mesazhi i përbashkët i këtyre dy shembujve është mjaft domethënës: prodhimi vendor i ushqimit nuk duhet të mbetet në dorën e këmbënguljes së individëve, por duhet të shndërrohet në një përparësi kombëtare zhvillimore!
Sovraniteti agro-ushqimor nuk nënkupton që Maqedonia të mbyllet ndaj botës, por të krijojë një bazë mjaftueshëm të fortë prodhuese, në mënyrë që të mos varet në mënyrë të tepruar nga importi. Kjo do të thotë më shumë drithëra vendore, më shumë ushqim për blegtorinë, më shumë qumësht dhe mish, më shumë produkte të përpunuara dhe shfrytëzim më të mirë të burimeve bujqësore.
Kjo nënkupton gjithashtu më shumë investime në furnizimin me ujë dhe sistemet e ujitjes, prodhimin e plehrave bujqësore, magazinat, depot frigoriferike, qumështoret, thertoret, fermat moderne, shërbimet veterinare dhe kapacitetet përpunuese. Në parim, nuk mjafton vetëm të prodhojmë lëndë të parë; duhet të dimë edhe si ta shndërrojmë atë në produkte me vlerë më të lartë, me treg të qëndrueshëm dhe mundësi eksporti, përmes një roli të konsiderueshëm të shtetit në koordinimin dhe sigurimin e plasmanit.
Pikërisht këtu nevojitet një politikë shtetërore dinamike dhe fleksibile. Nuk ka asnjë dilemë se bujqësisë maqedonase nuk i mjaftojnë subvencionet dhe masat që varen nga mundësitë buxhetore të çdo viti. Përkundrazi, ajo që i nevojitet realisht është një strategji afatgjatë, me objektiva të qarta prodhuese, financim të parashikueshëm dhe mbështetje që shpërblen produktivitetin, cilësinë, bashkimin e prodhuesve dhe modernizimin.
Sigurisht, nevojiten edhe instrumente financiare të përshtatura me natyrën e bujqësisë. Në këtë drejtim, Maqedonia duhet ta hapë seriozisht çështjen e krijimit të një banke të specializuar bujqësore ose të një modeli funksional të financimit zhvillimor për bujqësinë, i cili do t’u mundësonte fermerëve dhe industrisë agro-përpunuese kredi me kushte të favorshme, garanci dhe investime afatgjata.
Fondet shtetërore, programet për zhvillim rural dhe agjencitë e specializuara, përfshirë institucionet që mbështesin investimet bujqësore, duhet të veprojnë në mënyrë të koordinuar. Edhe digjitalizimi mund të luajë një rol të rëndësishëm në këtë proces të ristrukturimit. Ndërkaq, në këtë kontekst, veçanërisht e rëndësishme është lidhja e bujqësisë me blegtorinë.
Më shumë misër vendor, jonxhë dhe kultura të tjera foragjere mund të sigurojnë një bazë më të qëndrueshme për ushqimin e bagëtive. Nga ana tjetër, zhvillimi i blegtorisë mund të rrisë prodhimin vendor të qumështit dhe mishit, duke krijuar hapësirë për qumështore, kapacitete përpunuese, marka lokale dhe vende të reja pune.
Mbetjet organike, ndërkaq, mund të shfrytëzohen në përputhje me standardet teknologjike dhe ekologjike, përfshirë edhe prodhimin e energjisë aty ku kjo është ekonomikisht e arsyeshme. Në këtë mënyrë, bujqësia pushon së qeni një grup veprimtarish të izoluara dhe shndërrohet në një ekonomi të ndërlidhur.
Megjithatë, asnjë strategji nuk do të ketë sukses nëse prodhuesi mbetet i vetëm përballë tregut. Fermerët duhet të kenë qasje në njohuri, shërbime këshillimore, teknologji moderne, sigurime, magazinim, blerje të organizuar të produkteve dhe kontrata që u mundësojnë të planifikojnë paraprakisht.
Duhet të nxiten kooperativat dhe organizatat e prodhuesve, sepse veprimi i përbashkët mund të sigurojë kosto më të ulëta, pozitë më të mirë negociuese dhe plasman më konkurrues në treg.
Në këtë kuadër, Vangelina Parmaçka nuk është vetëm një blegtore e suksesshme, ashtu siç “Feroinvest” nuk është thjesht një kompani me korrje të mirë. Ata janë shembuj të kapacitetit prodhues që duhet të njihet, të mbështetet dhe të zgjerohet.
Historitë e tyre dëshmojnë se bujqësia mund të jetë një veprimtari moderne dhe ekonomikisht e qëndrueshme, e jo sinonim i pasigurisë dhe i luftës për mbijetesë. Pikërisht për këtë arsye, Maqedonia nuk ka pse të zgjedhë mes traditës dhe modernizimit, por mund t’i ndërthurë ato.
Po ashtu, nuk ka pse të zgjedhë mes konsumit vendor dhe eksportit, sepse mund të prodhojë për nevojat e veta dhe njëkohësisht të konkurrojë në tregjet e huaja. Në këtë kontekst, nuk duhet t’i shohë arat, fermat, kapacitetet përpunuese dhe energjetikën si histori të ndara, por t’i organizojë ato në një sistem të vetëm zhvillimor.
Prandaj, çështja nuk është nëse Maqedonia ka potencial bujqësor, sepse është më se e qartë se ky potencial është i madh. Sfida e vërtetë tani është të këmbëngulet në ristrukturimin sa më dinamik të institucioneve, financave dhe kushteve të tregut vendor, në mënyrë që i gjithë ky potencial të shndërrohet në prodhim konkret, të ardhura të sigurta dhe vlerë të re.
Nëse shteti ia del në këtë drejtim, atëherë ushqimi vendor do të jetë shumë më tepër sesa produkt i arave dhe fermave tona. Ai do të bëhet themel i një ekonomie më të fortë, i fshatrave më të gjalla dhe i një shteti më sovran, që e prodhon vetë ushqimin e tij.
Nuk ka asnjë dilemë se Maqedonia mund të prodhojë dhe të përpunojë më shumë; përvojat e së kaluarës e dëshmojnë këtë. Prandaj, në këto kohë të reja, është thelbësore që shteti t’u kthehet sërish burimeve të veta dhe që ky transformim të mbështetet në një politikë kombëtare më të organizuar.
Tekstet në vijim nuk paraqesin vetëm dy histori pozitive, por edhe dy dëshmi të ndryshme të së njëjtës tezë kombëtare. “Feroinvest” përfaqëson potencialin e prodhimit të organizuar dhe të zhvilluar teknologjikisht, si dhe lidhjen e tij me energjetikën. Ndërsa historia e Vangelina Parmaçkës paraqet fuqinë e fermës familjare, ushqimit tradicional dhe njerëzve që e mbajnë gjallë jetën në zonat rurale.
Njëri tekst tregon se si mund të krijohet vlerë më e madhe nga toka, ndërsa tjetri dëshmon pse është e rëndësishme që kjo vlerë të mbetet e lidhur me njerëzit, familjet dhe fshatrat. Së bashku, ata e mbështesin mesazhin se Maqedonia nuk duhet ta shohë bujqësinë vetëm përmes subvencioneve dhe rezultateve sezonale, por si një bazë strategjike prodhuese për ushqim, industri përpunuese, punësim, eksport dhe qëndrueshmëri ekonomike kombëtare.
