Ohër, 19 korrik Zhurnal.mk – Raporti më i fundit i Institutit të Shëndetit Publik (ISHP) nuk konfirmon helmim masiv të pushuesve dhe as prani të pesticideve mbi kufijtë e lejuar në mostrat e analizuara. Megjithatë, dokumenti zbulon se Liqeni i Ohrit, Liqeni i Prespës dhe Liqeni i Dojranit vazhdojnë të jenë të ekspozuar ndaj ujërave të zeza fekale, gropave septike dhe atyre thithëse, kanalizimeve të dëmtuara, kimikateve bujqësore dhe hedhjes së pakontrolluar të mbeturinave. Këto mbeten burime të vazhdueshme ndotjeje, të cilat mund të rrisin shpejt rrezikun për shëndetin, veçanërisht gjatë sezonit turistik.
Rezultatet e fundit laboratorike tregojnë se pjesa më e madhe e plazheve të kontrolluara aktualisht janë të përshtatshme për larje. Megjithatë, vlerësimi i përgjithshëm për një liqen nuk do të thotë se çdo zonë është njësoj e pastër dhe as se gjendja nuk mund të ndryshojë pas reshjeve të dendura, një defekti në kolektor ose shkarkimit të drejtpërdrejtë të ujërave të zeza. ISHP thekson se një mostër pasqyron gjendjen vetëm në momentin e marrjes së saj dhe se rezultatet ndikohen nga reshjet, era, dallgët dhe prurjet e ujërave të ndotura.
Monitorimi më i gjerë është kryer në Liqenin e Ohrit. Deri më 24 qershor janë analizuar 64 mostra nga 41 pika matëse përgjatë bregut, nga Shën Naumi deri në Radozhdë. Shumica e plazheve janë vlerësuar me klasën e parë dhe me cilësi mikrobiologjike “të shkëlqyer”, çka do të thotë se janë të përshtatshme për larje, rekreacion dhe sporte ujore.
Përjashtim përbën pika matëse në Graçnicë, pranë shkarkimit të ujërave atmosferike. Aty cilësia fiziko-kimike është vlerësuar me klasën e tretë, ndërsa mostra nuk ka përmbushur kriteret mikrobiologjike as për vlerësimin “i shkëlqyer” dhe as për “i mirë”. Në zonën pranë hotelit “Royal”, Labinos dhe kanalit Studençishtë, uji është vlerësuar si “i mirë”, gjë që sipas ISHP-së paraqet rrezik shumë të ulët dhe nuk nënkupton ndalim të larjes.
Shumë më problematike është gjendja e lumenjve që derdhen në Liqenin e Ohrit. Çerava, Sateska, Koselska dhe Velgoshka, përkatësisht Graçnica, në mostrat e marra më 24 qershor janë klasifikuar në klasën e pestë si për parametrat fiziko-kimikë, ashtu edhe për ata mikrobiologjikë. ISHP vlerëson se kjo paraqet përkeqësim krahasuar me vitin e kaluar. Vetëm Radika, e cila derdhet në Liqenin e Dibrës, është vlerësuar me klasën e parë.
Raporti identifikon disa ndotës të drejtpërdrejtë dhe potencialë përgjatë bregut të Ohrit. Një pjesë e hoteleve, restoranteve, vendbanimeve turistike dhe shtëpive private ende nuk janë të lidhura me sistemin kolektor. Nga Struga deri në Radozhdë, vetëm një numër i kufizuar objektesh janë të lidhura me kolektorin, ndërsa vendbanimet dhe shtëpitë private në pjesë të Trpejcës, Lubanishtës dhe Radozhdës përdorin gropa septike.
Veçanërisht shqetësues është rasti i Radozhdës. ISHP thekson se një pjesë e gropave septike zbrazet drejtpërdrejt në liqen, ndërsa të tjerat ndodhen aq pranë bregut sa përmbajtja e tyre depërton në ujin e liqenit. Si ndotës përmenden edhe lokalet e vendosura në plazhe, si dhe tubacionet e kanalizimit atmosferik, ku me dashje ose pa dashje janë lidhur shkarkime të kanalizimit fekal.
Probleme ka edhe në Shën Naum. Sistemi lokal i kanalizimit është ndërtuar në vitin 2013, por trajtimi i ujërave fekale nuk është i plotë. Sipas raportit, ekziston vetëm një pajisje për grimcimin e feçeve, pa filtra të përshtatshëm dhe pa klorim para shkarkimit të ujërave të zeza në liqen. ISHP e konsideron këtë sistem si ndotës të drejtpërdrejtë.
Kolektori nuk garanton që ujërat e ndotura nuk do të përfundojnë kurrë në liqen. ISHP paralajmëron se pompat duhet të funksionojnë pandërprerë, sidomos gjatë reshjeve të mëdha. Kur ato ndalen ose sistemi nuk mund të përballojë prurjet e shtuara, materialet fekale derdhen drejtpërdrejt në Liqenin e Ohrit përmes tubacioneve të shkarkimit. Të njëjtat rekomandime përsëriten prej vitesh, çka tregon se dobësitë kryesore ende nuk janë eliminuar.
Megjithatë, masa e madhe ujore, burimet e shumta dhe qarkullimi i vazhdueshëm i ujit i japin Liqenit të Ohrit një aftësi të lartë për vetëpastrim dhe hollim të ndotjes. Kjo është një nga arsyet pse ndotja nuk regjistrohet me të njëjtin intensitet në të gjitha plazhet. Por kjo rezistencë natyrore nuk mund të zëvendësojë kanalizimet funksionale, impiantet e pastrimit dhe mirëmbajtjen e rregullt të kolektorit.
Në Liqenin e Prespës, kontrollet në plazhet e Stenjës, Oteshevës, Pretorit, Sllivnicës, Kranit dhe Dollno Dupenit nuk kanë zbuluar ndotje të dukshme apo burime të drejtpërdrejta ndotjeje pranë pikave matëse. Uji është vlerësuar si “i shkëlqyer” dhe i përshtatshëm për rekreacion.
Megjithatë, problemet infrastrukturore vazhdojnë. Në Pretor, ujërat e zeza grumbullohen në gropa thithëse private, ndërsa impianti i pastrimit pranë pushimores së fëmijëve “Mite Bogoevski” nuk funksionon. Një pjesë e pronarëve i largojnë mbeturinat në mënyrë të organizuar, ndërsa të tjerët i djegin ose i hedhin sipas mënyrës së tyre.
ISHP kërkon ndërtimin e kanalizimeve lokale dhe impianteve të pastrimit në fshatrat përreth Liqenit të Prespës, si dhe rindërtimin ose zëvendësimin e impianteve ekzistuese në zonat turistike. Instituti rekomandon gjithashtu kontroll më të rreptë të pesticideve që përdoren në pemishtet, pasi pellgu ujëmbledhës ndikohet nga bujqësia intensive.
Situata më komplekse paraqitet në Liqenin e Dojranit. Si ndotës potencialë përmenden sipërfaqet bujqësore pranë liqenit, ku përdoren pesticide dhe plehra artificiale. ISHP paralajmëron se këto substanca mund të arrijnë në liqen përmes ujitjes, reshjeve dhe ujërave nëntokësore. Rrezik shtesë paraqesin edhe vendbanimet rurale dhe ato të fundjavës, ku mbeturinat e lëngshme dhe të ngurta nuk menaxhohen sipas standardeve sanitare.
Megjithatë, analizat e mbetjeve të pesticideve në mostrat nga Podmoja, Pretori dhe Kalldrma gjatë gjysmës së parë të vitit 2026 nuk kanë treguar tejkalim të kufijve të lejuar. Të gjitha mostrat janë klasifikuar në klasën e parë ose të dytë sipas këtij parametri. Kjo do të thotë se kimikatet bujqësore identifikohen si burim rreziku, por analizat nuk kanë konfirmuar nivele të rrezikshme pesticidesh në ujin për larje.
Analizat mikrobiologjike të tre plazheve të Dojranit kanë treguar kryesisht cilësi “të shkëlqyer” ose “të mirë”. Përjashtim ishte një mostër e marrë në maj në Plazhin e Qytetit, ku u tejkalua kufiri për vlerësimin “i mirë”. Në disa mostra janë regjistruar nivele të larta të bakterit E. coli dhe enterokokëve intestinalë, të cilët konsiderohen tregues të ndotjes fekale.
Në ujin e Liqenit të Dojranit janë vërejtur gjithashtu turbullirë e shtuar, amoniak, nitrite, mangan dhe devijime të tjera fiziko-kimike. ISHP vlerëson se shumica e tyre nuk paraqesin rrezik të drejtpërdrejtë për shëndetin e pushuesve, por prania e amoniakut dhe masave të gjelbra lundruese kërkon analiza shtesë. Për shkak të mundësisë së zhvillimit të cianobaktereve që prodhojnë cianotoksina, është kërkuar një ekzaminim shtesë nga Instituti Hidrobiologjik i Ohrit.
Raporti evidenton edhe mungesë serioze të informimit të publikut. Në disa plazhe të Prespës dhe Ohrit mungojnë tabelat me të dhëna për cilësinë e ujit dhe nuk ekziston një sistem paralajmërimi në rast ndotjeje. Sipas rregullave të harmonizuara me direktivat evropiane, informacioni për cilësinë e ujit dhe rreziqet shëndetësore duhet të jetë i disponueshëm si në vendngjarje, ashtu edhe në internet.
ISHP bën një dallim të rëndësishëm mes ujit “të mirë”, “jo të kënaqshëm” dhe “të keq”. Kur uji vlerësohet si “i mirë”, rreziku për pushuesit konsiderohet shumë i ulët dhe larja lejohet. Uji “jo i kënaqshëm” plotëson ende kriteret minimale, por paraqet rrezik të moderuar dhe kërkon masa shtesë. Kur uji vlerësohet si “i keq”, standardet minimale mikrobiologjike nuk plotësohen, rreziku nga ndotja fekale është i lartë dhe larja duhet të ndalohet.
Prandaj, raporti i fundit nuk jep bazë për përfundimin se të gjithë pushuesit në liqenet e Maqedonisë janë aktualisht të ekspozuar ndaj ujit të pasigurt. Ai tregon diçka tjetër: plazhet, për momentin, janë kryesisht të përdorshme, por rreth tyre prej vitesh vazhdojnë të ekzistojnë të njëjtat burime ndotjeje. Mjafton një defekt, një reshje e rrëmbyeshme, tejmbushja e një grope septike ose shkarkimi i pakontrolluar i ujërave të zeza që një zonë e sigurt të shndërrohet brenda një kohe të shkurtër në rrezik për shëndetin.
Mostrat e marra gjatë muajit korrik, në momentin e hartimit të raportit, ishin ende në përpunim laboratorik. Për këtë arsye, vlerësimet në dokument i referohen kryesisht periudhës deri në fund të qershorit dhe nuk mund të përshkruajnë automatikisht gjendjen e çdo plazhi gjatë gjithë muajit korrik.
