Shkup, 14 tetor Zhurnal.mk – Në një kohë kur shteti përballet me nevoja në rritje për financim, ndërsa institucionet publike menaxhojnë miliarda denarë nga buxheti, Kuvendi po shqyrton Ligjin e ri për Revizionin Shtetëror, përgatitja e të cilit zgjat prej vitesh. Zgjidhja e re ligjore parasheh pavarësi më të madhe për Entin Shtetëror të Revizionit, kompetenca më të gjera dhe mekanizma shtesë kontrolli. Megjithatë, të dhënat ngrenë një çështje serioze: nga të paktën 237 revizione të planifikuara për vitin 2026, vetëm katër janë revizione të posaçme për të verifikuar nëse institucionet i kanë zbatuar rekomandimet nga raportet e mëparshme. A do të sigurojë ligji i ri përgjegjësi më të madhe për shpenzimin e parave publike, apo gjetjet e revizionit do të vazhdojnë të mbeten pa kontroll të mjaftueshëm pasues?
Enti Shtetëror i Revizionit ka një nga rolet më të rëndësishme në sistemin e kontrollit të financave publike. Përmes raporteve të tij verifikohet nëse institucionet i përdorin mjetet buxhetore në mënyrë të ligjshme, të rregullt dhe efikase, nëse prokurimet publike realizohen në përputhje me rregullat dhe nëse informacionet financiare janë të besueshme.
Megjithatë, pyetja që prej vitesh e shoqëron revizionin shtetëror është se çfarë ndodh pasi revizorët konstatojnë parregullsi. Raportet e revizionit mund të zbulojnë dobësi në menaxhimin financiar, prokurimet publike, evidencën e pasurisë ose përdorimin e mjeteve, por publikimi i tyre nuk garanton vetvetiu se problemet do të zgjidhen.
Pikërisht për këtë arsye, ligji i ri, i cili ndodhet në fazën përfundimtare të procedurës parlamentare, duhet të vlerësohet jo vetëm për zgjerimin formal të kompetencave, por edhe për aftësinë e tij për të siguruar përgjegjësi më të fortë institucionale.
Çfarë ndryshon konkretisht ligji i ri?
Propozim-ligji parasheh disa zgjidhje që synojnë forcimin e pavarësisë dhe efikasitetit të Entit Shtetëror të Revizionit.
Një nga qëllimet është që institucioni i revizionit të vendosë në mënyrë të pavarur për planifikimin dhe realizimin e revizioneve, pa ndikime të palejuara në përzgjedhjen e institucioneve që do të kontrollohen. Parashihet gjithashtu rregullim më i saktë i kompetencave, përfshirë fushëveprimin e subjekteve dhe aktiviteteve që mund t’i nënshtrohen revizionit shtetëror.
Gjithashtu, rregullohen kushtet, procedura e përzgjedhjes dhe mandati i revizorit kryesor shtetëror, si dhe organizimi dhe funksionimi profesional i institucionit. Një nga ndryshimet më të rëndësishme lidhet me pavarësinë financiare të Entit.
Me amendamentet e pranuara në Komisionin Parlamentar për Financim dhe Buxhet më 21 shtator, parashihet që ndarja buxhetore e Entit Shtetëror të Revizionit të votohet veçmas në Kuvend. Kjo zgjidhje synon të forcojë pavarësinë financiare të institucionit që ka për detyrë të kontrollojë shpenzimin e mjeteve publike.
Megjithatë, mbetet pyetja nëse votimi i veçantë i buxhetit do të jetë garanci e mjaftueshme që Enti të ketë kapacitete të përshtatshme financiare dhe kadrovike për të funksionuar pa pengesa.
Me amendamente të tjera saktësohet edhe mbrojtja e revizorit kryesor shtetëror dhe zëvendësit të tij lidhur me përgjegjësinë për opinionet dhe konkluzionet e revizionit, si dhe procedura për dorëzimin dhe shqyrtimin e raporteve përmbledhëse të revizionit në Kuvend. Synimi është krijimi i garancive më të forta për punë të pavarur të revizionit, por efekti i vërtetë do të varet nga zbatimi i ligjit.
Katër vjet përgatitje ligjore – pse u prit kaq gjatë?
Procedura për miratimin e Ligjit të ri për Revizionin Shtetëror nuk ka filluar këtë vit.
Sipas dokumenteve të Entit Shtetëror të Revizionit, propozim-ligji i ishte dorëzuar Ministrisë së Financave që në prill të vitit 2022. Në shkurt të vitit 2023 filluan konsultimet publike, ndërsa në korrik të vitit 2025 u dorëzua një version i ri i zgjidhjes ligjore.
Kjo do të thotë se nga dokumentet e para deri te shqyrtimi parlamentar në tetor të vitit 2026 kanë kaluar më shumë se katër vjet. Ndërkohë, institucionet kanë vazhduar të funksionojnë sipas kornizës ekzistuese ligjore, ndërsa nevoja për pavarësi më të madhe të revizionit shtetëror ka mbetur pjesë e agjendës së reformave.
Më 21 shtator të këtij viti, Komisioni Parlamentar për Financim dhe Buxhet pranoi 13 amendamente, me të cilat u saktësuan kompetencat, zgjedhja e revizorit kryesor shtetëror, mandati i tij dhe mënyra e shqyrtimit të raporteve të revizionit.
Procedura ligjore vazhdoi edhe gjatë tetorit, me ndërhyrje shtesë në tekst. Megjithatë, publiku ka të drejtë të marrë përgjigje se pse reforma që synon të forcojë kontrollin e mjeteve publike është përgatitur për një periudhë kaq të gjatë.
Kjo është veçanërisht e rëndësishme duke pasur parasysh se revizioni shtetëror është një nga instrumentet kryesore për zbulimin e dobësive në funksionimin institucional dhe parandalimin e përdorimit joefikas të parave publike.
Nga 237 revizione të planifikuara, vetëm katër synojnë kontrollin e rekomandimeve
Veçanërisht interesante janë të dhënat nga Programi Vjetor i Punës së Entit Shtetëror të Revizionit për vitin 2026.
Sipas programit, Enti planifikon të realizojë të paktën 237 revizione. Prej tyre, 217 janë revizione të rregullsisë, 13 janë revizione të performancës, tri janë revizione të pajtueshmërisë, ndërsa katër janë revizione të posaçme për të kontrolluar zbatimin e rekomandimeve të përfshira në raportet përfundimtare të mëparshme të revizionit.
Kjo do të thotë se revizionet e posaçme për ndjekjen e rekomandimeve të mëparshme përbëjnë vetëm rreth 1,7 për qind të numrit të përgjithshëm të revizioneve të planifikuara. Natyrisht, kjo nuk do të thotë se Enti Shtetëror i Revizionit i ndjek rekomandimet vetëm përmes këtyre katër procedurave. Ndjekja mund të realizohet edhe përmes mekanizmave të tjerë në kuadër të punës së revizionit.
Megjithatë, kjo shifër ngre një pyetje të rëndësishme për vëllimin e kontrolleve të posaçme ndaj institucioneve ku më parë janë konstatuar parregullsi.
A janë të mjaftueshëm mekanizmat ekzistues për të përcaktuar në kohë nëse drejtorët dhe drejtuesit kanë vepruar sipas vërejtjeve? Dhe a përballen me përgjegjësi përkatëse institucionet që marrin vazhdimisht vërejtje të ngjashme nga revizioni?
Çfarë vlere ka një raport revizioni nëse rekomandimet mbeten të pazbatuara?
Një nga sfidat më të mëdha të kontrollit publik është ndërmarrja e veprimeve konkrete për korrigjimin e parregullsive të konstatuara. Kur revizorët identifikojnë dobësi në menaxhimin financiar, institucionet duhet të marrin masa për tejkalimin e tyre.
Por për publikun është po aq e rëndësishme të dijë se cilat rekomandime janë zbatuar, cilat janë shtyrë dhe çfarë pasojash parashihen nëse përgjegjësit nuk veprojnë. Kjo është veçanërisht e rëndësishme për ndërmarrjet publike, institucionet shtetërore dhe komunat, ku menaxhimi financiar ndikon drejtpërdrejt në cilësinë e shërbimeve që marrin qytetarët.
Revizioni shtetëror nuk është organ që vetë shqipton sanksione penale për çdo parregullsi të konstatuar, por gjetjet e tij mund të shërbejnë si bazë për veprime të mëtejshme nga institucionet kompetente. Prandaj, përgjegjësia nuk mund të përfundojë me publikimin e një raporti revizioni dhe mbajtjen e një konference për media.
Nevojitet ndjekje më e madhe institucionale e rekomandimeve, raportim transparent për zbatimin e tyre dhe bashkëpunim më efikas me organet që kanë kompetenca për të vepruar ndaj parregullsive të konstatuara.
Pa këto mekanizma, raportet e revizionit rrezikojnë të mbeten dokumente që i përshkruajnë në hollësi problemet, por nuk sigurojnë zgjidhjen e tyre në kohë.
A do ta garantojë vërtet ligji i ri pavarësinë?
Pavarësia e revizionit shtetëror është një nga kushtet themelore për kontrollin e shpenzimit të mjeteve publike.
Kjo nënkupton që Enti të ketë mundësi ta planifikojë dhe realizojë punën në mënyrë të pavarur, të disponojë me burimet e nevojshme njerëzore dhe financiare dhe t’i publikojë gjetjet pa ndikime të palejuara. Por pavarësia nuk sigurohet vetëm përmes formulimeve ligjore.
Ajo varet nga mekanizmat praktikë të financimit, zgjedhja e drejtuesve, qasja në dokumente dhe mundësia që institucioni të kontrollojë pa pengesa të gjitha subjektet që menaxhojnë para publike.
Për më tepër, në dokumentet programore për reformën e menaxhimit të financave publike theksohet se pavarësia e Entit Shtetëror të Revizionit nuk është e garantuar me Kushtetutë. Kjo do të thotë se garancitë ligjore për pavarësi dhe forcimi i mundshëm kushtetues i institucionit janë dy çështje të ndryshme.
Edhe Bashkimi Evropian e thekson rëndësinë e kësaj reforme.
Në nëntor të vitit 2025, gjatë një takimi me drejtuesit e Entit Shtetëror të Revizionit, ambasadori i BE-së, Mihalis Rokas, konfirmoi mbështetjen për miratimin e ligjit të ri, sigurimin e pavarësisë operacionale dhe financiare dhe forcimin e kapaciteteve të institucionit. Veçanërisht u theksua rëndësia e shqyrtimit parlamentar të gjetjeve të revizionit dhe zbatimit të rekomandimeve.
Kjo tregon se reforma nuk është vetëm një nevojë e brendshme institucionale, por edhe pjesë e standardeve më të gjera evropiane për llogaridhënien publike.
A do të ketë kontroll të vërtetë apo vetëm një ligj të ri?
Në kushtet e shpenzimeve të konsiderueshme buxhetore, borxhit publik dhe projekteve të mëdha kapitale, Maqedonia ka nevojë për një sistem revizioni që jo vetëm do t’i zbulojë problemet, por do të ndihmojë edhe në zgjidhjen e tyre në kohë.
Ligji i ri për Revizionin Shtetëror parasheh disa zgjidhje që mund të forcojnë pavarësinë institucionale dhe kompetencat e Entit Shtetëror të Revizionit. Por suksesi i tij nuk do të matet vetëm përmes neneve dhe amendamenteve të miratuara.
Testi i vërtetë do të jetë nëse Enti do të ketë mjete dhe personel të mjaftueshëm, nëse do të mund t’i kontrollojë institucionet pa pengesa dhe nëse Kuvendi dhe organet e tjera kompetente do të veprojnë në bazë të raporteve të tij.
Veçanërisht e rëndësishme është vendosja e një kontrolli më efikas mbi zbatimin e rekomandimeve të revizionit, në mënyrë që qytetarët të dinë jo vetëm se ku janë konstatuar parregullsitë, por edhe nëse ato janë korrigjuar vërtet.
Pas më shumë se katër vjetësh përgatitje ligjore, çështja kryesore nuk është vetëm se kur do të miratohet Ligji i ri për Revizionin Shtetëror, por nëse më në fund do të krijohet një sistem ku gjetjet e revizionit do të çojnë drejt përgjegjësisë konkrete për shpenzimin e parave publike.
Përndryshe, Maqedonia mund të marrë një ligj më modern dhe kompetenca më të gjera të revizionit, por të vazhdojë të përballet me problemin e vjetër: parregullsitë të zbulohen, ndërsa korrigjimi i tyre të mbetet i pasigurt.
