Shkup, 18 qershor Zhurnal.mk – Rreth 135.000 persona me diabet në Maqedoni përballen me një sistem ku terapia, kontrollet dhe kujdesi bashkëkohor varen gjithnjë e më shumë nga vendi ku jetojnë, nëse ka mjek në qytetin e tyre dhe nëse kanë mundësi të blejnë vetë pajisjet që duhet t’u sigurohen.
Në një debat në TV24, përfaqësues të pacientëve dhe mjekë paralajmëruan se diabeti është në rritje, ndërsa sistemi shëndetësor po e ka gjithnjë e më të vështirë t’u përgjigjet nevojave të pacientëve.
Kryetari i Unionit të Shoqatave të Personave me Diabet, Dime Velev, theksoi se pacientët në qytetet e brendshme janë vendosur në pozitë të pabarabartë, pasi duhet të udhëtojnë për kontrolle dhe ekzaminime që do të duhej t’i kishin në mjedisin e tyre lokal. Sipas tij, informacioni se në vend ekzistojnë 35 qendra për diabet tingëllon mirë në letër, por realiteti është ndryshe kur në këto qendra mungojnë mjekët e nevojshëm.
Situata është më e rëndë në qytetet ku pacientët kanë mbetur pa specialistë ose ku shërbimet ofrohen vetëm në termine të kufizuara. Në Sveti Nikollë, sipas shembujve të paraqitur, okulisti vjen vetëm një herë në javë dhe njëkohësisht mbulon nevoja të ndryshme, nga kontrollet e fëmijëve deri te vërtetimet për patentë shoferi. Në Manastir, numri i mjekëve është zvogëluar, ndërsa një specialist duhet të kujdeset për mijëra pacientë që marrin insulinë. Në Resnjë, problemi nuk lidhet vetëm me mungesën e shërbimeve mjekësore, por edhe me transportin drejt qendrave më të mëdha shëndetësore.
Kjo gjendje ushtron presion edhe mbi Qendrën Klinike në Shkup. Drejtori i Klinikës Universitare të Endokrinologjisë, dr. Irfan Ahmeti, vlerësoi se sistemi funksionon si një piramidë e përmbysur: një numër i madh pacientësh paraqiten në klinikë, edhe pse gjendja e tyre mund të ndiqej nga mjeku amë ose në qendrat lokale. Sipas tij, rreth gjysma e pacientëve që paraqiten në klinikë nuk do të duhej të përfundonin aty nëse kujdesi parësor dhe dytësor shëndetësor do të funksiononte siç duhet.
Problem shtesë paraqesin furnizimet me sensorë, glukometra dhe pajisje të tjera. Drejtori operativ i Unionit, Martin Nikollov, paralajmëroi se vonesat administrative përsëriten pothuajse çdo dy vjet, ndërsa më të prekurit janë fëmijët dhe pacientët që duhet ta monitorojnë vazhdimisht gjendjen e tyre. Në periudha të tilla, familjet shpesh detyrohen t’i blejnë vetë sensorët, edhe pse bëhet fjalë për pajisje që ndikojnë drejtpërdrejt në sigurinë e përditshme të pacientëve.
Pacientët reagojnë edhe për çmimet e terapisë. Sipas Velevit, një pjesë e barnave kundër diabetit në Maqedoni kushtojnë dukshëm më shtrenjtë krahasuar me vendet fqinje si Serbia, Bullgaria dhe Greqia. Kjo ngre pyetjen nëse shteti po i përdor në kohë mekanizmat për uljen e çmimeve, prokurime më efikase dhe qasje më të gjerë në terapitë moderne.
Shqetësuese është edhe paraqitja e diabetit të tipit 2 te fëmijët dhe adoleshentët, një fenomen që mjekët e lidhin me ushqyerjen jo të shëndetshme, mungesën e parandalimit dhe kontrollin e dobët të zakoneve që në moshë të hershme. Dr. Ahmeti paralajmëroi se konsumi mesatar i kripës është shumë mbi nivelin e rekomanduar, ndërsa pijet e gazuara dhe ushqimet e pasura me sheqer e rrisin më tej rrezikun.
Mesazhi kryesor i debatit ishte se diabeti nuk mund të trajtohet vetëm kur shfaqen komplikimet. Vendit i nevojitet një plan veprimi që do të përfshijë sektorin e shëndetësisë, arsimin, pushtetin lokal dhe institucionet që vendosin për furnizimet, ushqimin dhe parandalimin. Përndryshe, sistemi do të vazhdojë të shpenzojë më shumë për pasojat, në vend që të investojë me kohë në kontroll, sensorë, terapi dhe kujdes lokal për pacientët.
