Shkup, 18 qershor Zhurnal.mk – Maqedonia po përballet me një mungesë kronike të inspektorëve shtetërorë të mjedisit. Në të gjithë vendin janë vetëm 13 inspektorë të mjedisit, ndërsa qytete si Strumica, Prilepi, Manastiri dhe Kumanova nuk kanë asnjë të tillë. Në Ohër, megjithëse është zonë e mbrojtur nga UNESCO, ekziston vetëm një inspektor.
Inspektorati Shtetëror i Mjedisit, institucioni kryesor që duhet të mbikëqyrë ndotësit më të mëdhenj, funksionon me gjysmën e kapaciteteve të nevojshme. Një pjesë e inspektorëve janë pranë pensionimit ose tashmë kanë dalë në pension, ndërkohë që vendi vazhdon të përballet me probleme serioze mjedisore që lidhen me ndotjen nga industria, minierat, trafiku, përdorimi i lëndëve djegëse fosile dhe deponitë e mbeturinave.
Mungesë e theksuar kuadri
Darko Blinkov nga Inspektorati Shtetëror i Mjedisit thotë se gjatë viteve 2024 dhe 2025 katër inspektorë kanë dalë në pension, ndërsa në fund të këtij viti pensionohet edhe inspektori i Tetovës.
“Ndërkohë kemi angazhuar kuadro të rinj, por ata janë të punësuar me kontrata njëvjeçare. Praktikisht nuk mund të ndjekin procedurat e nevojshme për t’u licencuar dhe për t’u bërë inspektorë të plotë”, shprehet ai.
Sipas tij, në institucion janë të punësuar vetëm 24 persona plus drejtoresha. Prej tyre, 18 janë inspektorë, ndërsa vetëm 13 merren me çështjet e mjedisit. Vetëm për Shkupin, sipas vlerësimeve, nevojiten të paktën dhjetë inspektorë.
Nga 50 vende pune të parashikuara me sistematizim, janë të plotësuara vetëm 24, që do të thotë se mungojnë 26 punonjës. Buxheti i këtij viti arrin rreth 35 milionë denarë, nga të cilat 83 për qind shkojnë për paga, ndërsa pjesa tjetër për shpenzime operative si karburanti dhe materialet e nevojshme.
Krizë e përgjithshme e sistemit të inspektimit
Situata nuk është më e mirë as në nivel komunal. Edhe pse komunat kanë obligim ligjor të emërojnë inspektorë të mjedisit, vetëm rreth gjysma e tyre e kanë bërë këtë.
Sipas Blinkovit, që nga 1 janari 2026 inspektoratet shtetërore janë rikthyer nën ministritë përkatëse, duke humbur pavarësinë financiare dhe juridike që kishin më parë.
“Shumë inspektorate po përballen me sfida administrative, financiare dhe me mungesë të burimeve njerëzore”, thekson ai.
Propozimi: sistem i unifikuar shtetëror
Si zgjidhje, Inspektorati Shtetëror po shqyrton mundësinë që inspektorët komunalë të hiqen nga sistemi lokal dhe kompetencat të kalojnë në nivel shtetëror.
Kjo do të nënkuptonte që Inspektorati Shtetëror të marrë nën mbikëqyrje 20 deri në 30 komuna dhe të krijohet një sistem unik inspektimi në nivel kombëtar, ngjashëm me modelin që ekzistonte para rreth dy dekadash.
Për realizimin e kësaj reforme do të nevojiten ndryshime në Ligjin për Mjedisin, Ligjin për Inspektimin e Mjedisit, Ligjin për Vetëqeverisjen Lokale dhe Ligjin për Qytetin e Shkupit.
Inspektorë të liruar nga ndikimi politik
Kryetari i organizatës mjedisore “Florozon”, Kiril Ristovski, mbështet plotësisht idenë që inspektorët lokalë të kalojnë nën kompetencën shtetërore.
Sipas tij, kryetarët e komunave kanë ndikim të drejtpërdrejtë në emërimin dhe punën e inspektorëve, gjë që krijon hapësirë për presione politike.
“Në mjedise të vogla është e vështirë të jesh inspektor, sepse të gjithë njihen me njëri-tjetrin. Një inspektor që vjen nga një qytet tjetër mund të jetë shumë më objektiv dhe i paanshëm”, vlerëson Ristovski.
Ai shton se ligji aktual u jep kryetarëve të komunave kompetenca tepër të mëdha, duke bërë që inspektorët shpesh të shndërrohen në zgjatim të politikës lokale.
Hapësirë për presione edhe nga ministrat
Ristovski kritikon edhe shuarjen e Këshillit Inspektues, i cili më parë shërbente si organ koordinues dhe mbikëqyrës i inspektorateve.
Sipas tij, me ndryshimet e fundit ligjore, ministrat kanë mundësi të krijojnë komisione që shqyrtojnë punën e inspektorëve, duke hapur derën për ndikime politike dhe hakmarrje ndaj inspektorëve që veprojnë në mënyrë të pavarur.
Pse mungojnë inspektorët?
Sipas Ristovskit, arsyet janë të shumta: paga të ulëta, mungesë perspektive për avancim, rreziqe të larta në terren dhe mungesë mbështetjeje institucionale.
“Si mund të motivohet një inspektor të hyjë në një minierë apo në një industri të rëndë metalurgjike kur nuk ka siguri dhe mbështetje të mjaftueshme?”, pyet ai.
Çfarë duhet bërë?
Ristovski kërkon ngritjen e një sistemi të pavarur shtetëror të monitorimit të mjedisit, në mënyrë që shteti të mos varet nga të dhënat që raportojnë vetë ndotësit.
Ai kërkon gjithashtu dënime më të ashpra për ndotësit dhe krijimin e departamenteve të specializuara ekologjike në gjykata dhe prokurori.
“Shpesh kompanitë zgjedhin të paguajnë gjobat sesa të investojnë në pajisje dhe standarde të reja. Prandaj nevojitet një sistem më i fortë inspektimi, monitorimi dhe drejtësie mjedisore”, përfundon ai.
Debati mbetet i hapur: a duhet shteti të marrë plotësisht nën kontroll sistemin e inspektimit të mjedisit për të garantuar mbikëqyrje më profesionale, më të pavarur dhe më efikase?
