Shkup, 2 tetor Zhurnal.mk – Më shumë rregull në procesin e grumbullimit, transparencë më të madhe të çmimeve dhe mbrojtje shtesë për fermerët parashikon Projektligji për rregullimin e tregjeve të produkteve bujqësore. Një nga ndryshimet kryesore është se blerjen e organizuar do të mund ta bëjnë vetëm personat juridikë dhe tregtarët individualë të regjistruar në Regjistrin e posaçëm të blerësve.
Ligji si një nga qëllimet e tij përcakton nevojën për “stabilizimin e tregjeve të produkteve bujqësore”, por edhe “sigurimin e një standardi më të mirë jetese për prodhuesit bujqësorë”. Ndër qëllimet janë edhe mbrojtja e interesave të prodhuesve dhe konsumatorëve, përmirësimi i cilësisë së produkteve bujqësore dhe funksionimi më i mirë i tregut të brendshëm dhe të jashtëm.
Vetëm blerës të regjistruar
Sipas rregullave të propozuara, blerjen e organizuar nuk do të mund ta bëjë çdo subjekt.
Blerjen e organizuar të produkteve bujqësore mund ta bëjë një person juridik ose tregtar individual i regjistruar në Regjistrin e blerësve të produkteve bujqësore.
Për më tepër, blerësi do të mund të blejë vetëm produkte për të cilat është i regjistruar në Regjistër. Regjistri do të mbahet nga Ministria e Bujqësisë, Pylltarisë dhe Ekonomisë së Ujërave në formë elektronike, ndërsa një pjesë e të dhënave do të jetë publike.
Në këtë mënyrë, fermerët do të mund të kontrollojnë nëse një blerës i caktuar është i regjistruar, për cilat produkte ka leje për blerje dhe ku ka pika të deklaruara grumbullimi.
Një nga risitë më të rëndësishme është se blerja do të duhet të formalizohet me kontratë.
Blerja e produkteve bujqësore do të bëhet në bazë të një kontrate me shkrim, përcakton ligji.
Kjo do të thotë se marrëdhënia mes prodhuesit dhe blerësit duhet të rregullohet paraprakisht, duke përfshirë mënyrën e përcaktimit të çmimit dhe afatin e pagesës.
Vëmendje e veçantë i kushtohet çmimit të blerjes. Ai mund të jetë një shumë e përcaktuar paraprakisht ose të llogaritet në bazë të treguesve objektivë, indekseve, çmimeve referuese, cilësisë, përbërjes, sasisë, kostove apo faktorëve të tjerë të përcaktuar qartë.
Megjithatë, rregulli ligjor është i qartë – metoda duhet të jetë e qartë, e kuptueshme, e verifikueshme dhe e disponueshme për palët kontraktuese.
Nëse blerja bëhet pa një çmim fiks të përcaktuar paraprakisht, blerësi do të duhet, para fillimit të blerjes, ta shfaqë në mënyrë të qartë dhe të dukshme çmimin ose mënyrën e llogaritjes së tij.
Kushtet e reja do të duhet të publikohen para se të fillojë blerja me çmimin e ri. Në praktikë, prodhuesi duhet ta dijë paraprakisht se me çfarë çmimi ose sipas cilit mekanizëm do të vlerësohet produkti i tij.
Për çdo produkt – dokument për pranimin
Gjatë dorëzimit të produktit, fermeri do të marrë një dokument për pranimin e tij, në formë të shkruar ose elektronike.
Dokumenti duhet të përmbajë të dhëna për shitësin dhe blerësin, datën dhe vendin e pranimit, llojin e produktit, sasinë ose peshën, si dhe, kur është e zbatueshme, klasën ose cilësinë.
Do të shënohen gjithashtu çmimi ose mënyra e llogaritjes së tij, vlera totale, afati i pagesës dhe numri i kontratës.
Kjo përbën një dëshmi të rëndësishme për fermerin nëse më vonë lind një mosmarrëveshje lidhur me sasinë, cilësinë, çmimin ose pagesën.
Blerësit do të duhet të kenë pajisje matëse, përkatësisht peshore, të rregullta dhe të certifikuara në mënyrën e duhur. Kur çmimi varet nga klasa, cilësia ose përbërja, këta parametra do të duhet të përcaktohen në mënyrë objektive.
Pikat e blerjes do të duhet të plotësojnë gjithashtu kushtet minimale teknike, higjienike, veterinare dhe fitosanitare.
Problem mund të përbëjnë edhe borxhet e papaguara të blerësit. Për regjistrim do të kërkohet që blerësi të mos ketë detyrime të maturuara dhe të papaguara ndaj prodhuesve bujqësorë nga blerja e produkteve, nëse këto detyrime janë përcaktuar me vendim gjyqësor të formës së prerë ose dokument tjetër të ekzekutueshëm.
Blerësi gjithashtu do të duhet të jetë i regjistruar për veprimtarinë përkatëse dhe të ketë hapësirat, pajisjet dhe kapacitetet e nevojshme për pranimin, matjen, klasifikimin, ruajtjen ose magazinimin e produkteve.
Për produkte të caktuara bujqësore, ku ekziston rrezik më i madh për vonesa në pagesë, Qeveria do të mund të vendosë detyrim për dëshmimin e aftësisë financiare të blerësit.
Kjo mund të dëshmohet përmes garancisë bankare, konfirmimit nga banka për mjete të siguruara, linjës kreditore, sigurimit të pagesës ose instrumenteve të tjera financiare të përshtatshme.
Vlera e garancisë duhet të jetë proporcionale me sasitë e planifikuara, vlerën e tregut dhe rrezikun e vlerësuar dhe “nuk duhet të përbëjë pengesë të pajustifikuar për qasjen në treg”.
Kush do të kontrollojë?
Ministria e Bujqësisë, Pylltarisë dhe Ekonomisë së Ujërave do të hartojë politikat, do të përgatisë masat dhe do të mbajë regjistrat.
Agjencia për Mbështetje Financiare në Bujqësi dhe Zhvillim Rural do të zbatojë masat për mbështetje financiare, do të vendosë për kërkesat dhe do të kryejë pagesat dhe kontrollet financiare.
Mbikëqyrjen inspektuese do ta kryejë Inspektorati Shtetëror i Bujqësisë, ndërsa Agjencia e Ushqimit dhe Veterinarisë do të kryejë kontrollet zyrtare për sigurinë dhe cilësinë e ushqimit brenda kompetencave të saj.
Ligji parashikon edhe procedurë ankimore, ndërsa në disa raste afati për ankesë është 15 ditë.
Rregullat e reja nuk do të vlejnë për shitjen e drejtpërdrejtë nga një fermë bujqësore te konsumatori përfundimtar, shitjen me pakicë, panairet dhe aktivitetet e tjera të rastësishme, si dhe shitjet e drejtpërdrejta përmes internetit te konsumatori përfundimtar.
Rregulla të veçanta do të vlejnë për duhanin, rrushin e verës, qumështin e papërpunuar dhe produktet e tjera për të cilat tashmë ekzistojnë ligje të posaçme.
Qëllimi i rregullores së re është krijimi i një sistemi ku prodhuesi do ta dijë paraprakisht me kë po lidh kontratë, ku e dorëzon produktin dhe si do të matet dhe klasifikohet ai.
